Do niedawna specjaliści zalecali eliminację glutenu wyłącznie chorym na celiakię oraz osobom ze zdiagnozowaną alergią na pszenicę. Obecnie wiele osób bez któregokolwiek z wymienionych schorzeń stosuje dietę bezglutenową i odczuwa znaczną poprawę samopoczucia. Czy to oznacza, że dieta bezglutenowa jest dobra dla wszystkich? Czym jest wrażliwość na gluten, celiakia i alergia na pszenicę?

[aktualizacja: 03’2021]

Czym jest gluten?

Gluten – tak nazywamy grupę białek o charakterystycznej budowie, występujących w pszenicy, życie i jęczmieniu. Białka te mogą być przyczyną celiakii (nietolerancji glutenu), alergii lub nadwrażliwości na gluten. Każde z wymienionych schorzeń jest inne i wymaga różnych sposobów leczenia. Dlatego wszelkie podejrzenia chorobowe należy skonsultować z dietetykiem lub lekarzem.

Warto jednak już na wstępie zaznaczyć, że zdaniem ekspertów Instytutu Żywności i Żywienia (IŻŻ), dieta bezglutenowa nie powinna być powszechnie stosowana przez osoby zdrowe – w ślad za nieracjonalnym trendem popularyzowanym ostatnio w mediach.

Celiakia – rzadka choroba autoimmunologiczna

Celiakia jest trwałą i utrzymującą się przez całe życie chorobą autoimmunologiczną o podłożu genetycznym. U osób genetycznie predysponowanych spożycie glutenu prowadzi do nieprawidłowego pobudzenia układu immunologicznego jelita cienkiego. W konsekwencji dochodzi do uszkodzenia kosmków jelitowych

Na skutek tych uszkodzeń zaburzone zostają: motoryka jelit i prawidłowe trawienie oraz wchłanianie substancji odżywczych zawartych w pokarmach. Ich następstwem z kolei są niedobory żywieniowe oraz inne, związane z nimi komplikacje zdrowotne.

Jakie są objawy celiakii?

Klasycznymi objawami celiakii, obserwowanymi najczęściej u dzieci poniżej 5. roku życia, są m.in. tłuszczowe biegunki, wzdęcia, bóle brzucha i niedożywienie. Obecnie są one jednak coraz rzadsze, przeważają natomiast nietypowe lub bezobjawowe postacie choroby. Niekiedy jedynymi objawami są: osłabienie, bóle głowy, bóle stawów i drażliwość.

Celiakia może ujawnić się w każdym wieku, ale uwaga! Częstość jej występowania w Europie szacuje się tylko na około 1% populacji, choć oczywiście różni się ona w poszczególnych krajach.

W celu zdiagnozowania celiakii wykonuje się testy serologiczne na obecność specyficznych przeciwciał (w klasie IgA, czasem u bardzo małych dzieci dodatkowo w klasie IgG) oraz biopsję jelita cienkiego.

Jedyną metodą leczenia tej choroby jest stosowanie przez całe życie diety eliminującej wszystkie produkty zawierające gluten. Warto wspomnieć, że przetwory z niezanieczyszczonego glutenem owsa, spożywane w umiarkowanych ilościach, są dobrze tolerowane przez większość osób z celiakią.

“Za żywność bezglutenową uznaje się produkty, w których zawartość glutenu nie przekracza 20 mg/kg. Obecnie na rynku dostępnych jest wiele tego typu wyrobów z niemal każdej grupy żywności” – mówi dr Anna Wojtasik z Instytutu Żywności i Żywienia.

Sprawdź także: Celiakia – jak ją rozpoznać i skutecznie leczyć?

Uwaga na alergię na pszenicę!

Podobną dietę (ale nie tak restrykcyjną) muszą stosować osoby, które mają alergię na pszenicę. W tym przypadku również mamy do czynienia z niepożądaną reakcją układu odpornościowego. Dochodzi do niej skutek kontaktu z białkami pszenicy, jednak nie tylko glutenowymi.

Reakcja alergiczna postępuje szybko i może obejmować objawy ze strony przewodu pokarmowego:

oraz objawy ze strony układu oddechowego (np. duszności) oraz zmiany skórne (np. obrzęki, pokrzywka). Obecność alergii potwierdzają testy wykrywające przeciwciała, inne niż w celiakii – tzw. IgE.

Alergia na pszenicę rozwija się najczęściej we wczesnym niemowlęctwie i znacznie rzadziej występuje u młodzieży i dorosłych.

W przeciwieństwie do celiakii, która jest chorobą na całe życie, alergia ustępuje najczęściej pomiędzy 3. a 5. rokiem życia. Inną cechą odróżniającą alergię na pszenicę od celiakii jest to, że ta pierwsza może wywoływać zagrażające życiu gwałtowne reakcje anafilaktyczne (tzw. wstrząs). Tymczasem w celiakii reakcje immunologiczne, nawet te ciężkie, nie wywołują wstrząsu.

Osoby z alergią na pszenicę powinny unikać spożywania wszelkich przetworów z pszenicy, natomiast – w przeciwieństwie do chorych na celiakię – nie muszą eliminować ze swojej diety żyta i jęczmienia, zwykle także orkiszu (odmiany pszenicy).

Sprawdź również: Alergia pokarmowa czy tylko nietolerancja? Jak rozpoznać i leczyć alergię u dziecka?

Nadwrażliwość na gluten (NCGS)

W ostatnich latach środowisko naukowe potwierdziło istnienie jeszcze jednej niepożądanej formy reakcji na gluten – tzw. nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten, określanej też skrótem NCGS (z ang. Non-Coeliac Gluten Sensitivity). Naukowcy z kliniki w Maryland w USA szacują, że schorzenie to występuje nawet u 6 procent populacji. Aktualnie nie ma testów potwierdzających nadwrażliwość na gluten, a diagnoza opiera się tylko na wkluczeniach.

O nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten mówimy, gdy:

  • wykluczono celiakię (negatywny wynik specyficznych autoprzeciwciał, brak zaniku kosmków jelitowych),
  • wykluczono alergię na pszenicę (brak podwyższonego poziomu przeciwciał IgE),
  • zaobserwowano ustąpienie symptomów na diecie bezglutenowej,
  • zaobserwowano powrót symptomów po wprowadzeniu glutenu.

Do wspomnianych symptomów należą: ból i obrzmienie brzucha, wzdęcia, uczucie ciężkości i pełności, „przelewanie” w żołądku. Objawy te trudno odróżnić od objawów zespołu jelita wrażliwego (IBS).

W przeciwieństwie do celiakii, dotychczas nie opisano powikłań nieleczonej NCGS, zwłaszcza ze strony współistniejących innych chorób autoimmunologicznych.

Wyniki ostatnich analiz sugerują, że objawy NCGS mogą być w wielu przypadkach związane z nietolerancją łatwo fermentujących, słabo wchłanianych węglowodanów, tzw. FODMAP (z ang. Fermentable Oligosaccharides, Disaccharides, Monosaccharides and Polyols), obecnych w pszenicy, a nie nadwrażliwością na gluten. Wymaga to jednak dalszych badań.

Przeczytaj także: Komu może pomóc dieta Low FODMAP?

Jeść gluten czy nie jeść?

Stosowanie diet eliminacyjnych, a taką jest właśnie dieta bezglutenowa, powinno wynikać ze wskazań medycznych. Decyzja o wprowadzeniu takiej diety powinna być więc zawsze skonsultowana z lekarzem. Nieprzemyślane i nieumiejętne wykluczenie glutenu z diety może być m.in. przyczyną trudności diagnostycznych w przypadku rzeczywistego istnienia chorób związanych z wrażliwością na to białko.

gluten

Pamiętajmy więc, że dieta bezglutenowa to dieta lecznicza dla osób z określonymi chorobami. Natomiast ludziom zdrowym gluten nie szkodzi, podobnie jak dobrze zbilansowana dieta bezglutenowa. Z wielu powodów nie powinna być ona jednak lansowana, jako „metoda” na dobre samopoczucie czy zrzucenie zbędnych kilogramów.

Pogląd, że dieta bezglutenowa działa odchudzająco, nie ma żadnego uzasadnienia. Jeśli ktoś na niej chudnie, to głównie na skutek wykluczania z jadłospisu tradycyjnych produktów zbożowych, bez zastępowania ich bezglutenowymi odpowiednikami.

Eksperci IŻŻ podkreślają, że dieta bezglutenowa jest nie tylko droższa i trudniejsza w realizacji, ale też jej nieuzasadnione i nieprawidłowe stosowanie niesie za sobą ryzyko niedoboru składników odżywczych, których dobrym źródłem są produkty zawierające gluten. Należą do nich m.in. witaminy z grupy B i błonnik pokarmowy. Nierzadko także rezygnacja z glutenu powoduje wyższe spożycie innych składników. Nadmierna konsumpcja tłuszczów nasyconych, cukru czy soli stanowi czynnik ryzyka rozwoju wielu chorób.

“Konieczność stosowania diety bezglutenowej nie oznacza radykalnych zmian w jadłospisie, jak również nie jest przeszkodą w realizacji prawidłowego żywienia” – podsumowuje dr Anna Wojtasik z IŻŻ.

Z powyższych względów zawsze zaleca się skonsultowanie ze specjalistą – dietetykiem lub lekarzem. Warto omówić z nim sposób prowadzenia diety bezglutenowej i ewentualnej, wspierającej ją suplementacji.

Sprawdź także: Gluten – czy wszyscy powinniśmy go unikać?

Bez glutenu znaczy zdrowiej? Zachowaj… równowagę!

Zachowaj Równowagę to realizowany przez Instytut Żywności i Żywienia to projekt edukacyjny, współfinansowany przez Szwajcarię w ramach Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy (SPPW) z nowymi krajami członkowskimi Unii Europejskiej.

Jego całkowity budżet wynosi 5 294 000 CHF, z dofinansowaniem strony szwajcarskiej w wysokości 4 500 000 CHF (85% kosztów) i z budżetu Ministerstwa Zdrowia (15% środków). Partnerami projektu są: Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie, Polskie Towarzystwo Dietetyki i Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”.

Avatar
Odchudzanie w Klubie Równowagi opiera się na Metodzie Równowagi Metabolicznej oraz na pasji motywowania w drodze do szczupłej sylwetki i zdrowia. W Klubie znajdziesz szczere zrozumienie, na bazie którego wspólnie dokonamy metamorfozy Twojego myślenia o sobie, Twojego ciała i stylu życia. Dowiesz się jak szybko, skutecznie, trwale i zdrowo schudnąć i to bez żadnej restrykcyjnej, eliminacyjnej diety odchudzającej i bez wyczerpujących ćwiczeń fizycznych. Możesz spotkać się z nami osobiście, lub przez Interent lub korzystać z naszej aplikacji elektronicznego dietetyka: https://www.klubrownowagi.pl/cel?newuser=true Swoją wiedzą i pasją dzielimy się na łamach Radioklinika.pl

Zapytaj lub skomentuj:

Napisz komentarz
Podaj swoje imię