Integracja sensoryczna (SI) – kiedy trzeba wspomóc dziecko w rozwoju?

Oceń to:
| Liczba ocen: 24 Średnia: 4

Integracja sensoryczna –  jest to proces naturalny, który odbywa się już w łonie matki. Najintensywniej przebiega do 7 roku życia. Bodźce sensoryczne czyli dotykowe, słuchowe, węchowe, słuchowe, smakowe i ruchowe są odbierane, porządkowane, przetwarzane oraz interpretowane przez mózg w sposób ciągły. Jeśli te procesy przebiegają bez zakłóceń, to dziecko rozwija się prawidłowo. Gorzej jednak, jeśli tak się nie dzieje …

Co powinno skłonić rodziców do przeprowadzenia diagnozy SI u dziecka?

O diagnozie SI powinniśmy pomyśleć, gdy obserwujemy u dziecka m.in.:

  • nadmierny niepokój,
  • lękliwość,
  • nadruchliwość,
  • problemy z koncentracją,
  • kłopoty z równowagą i koordynacją ruchową,
  • niskie napięcie mięśniowe,
  • nadmierną męczliwość,
  • zbyt gwałtowną reakcję na dotyk,
  • nieumiejętność naśladowania ruchów innej osoby,
  • problemy z komunikacją.

Integracja sensoryczna, inaczej przetwarzanie sensoryczne, jest to proces polegający na odbieraniu bodźców z otoczenia (lub naszego ciała), docierających do naszych zmysłów, następnie analizowaniu ich przez Ośrodkowy Układ Nerwowy (OUN) oraz reagowanie adekwatnie do danej sytuacji. Proces ten umożliwia nam sprawne funkcjonowanie w otaczającym środowisku i adaptację do zmiennych warunków otoczenia.

Na czym w praktyce polega przetwarzanie sensoryczne?

Stojąc na przejściu dla pieszych rozglądamy się i nie widzimy nadjeżdżającego pojazdu, lecz słyszymy dźwięk zbliżającego się samochodu. Usłyszany dźwięk rozpoznajemy jako zagrożenie – nie wchodzimy na pasy, czekamy i rozglądamy się po raz kolejny aby uniknąć wypadku. Narząd słuchu dobiera bodziec-dźwięk samochodu, układ nerwowy analizuje go i wysyła informację do układu ruchu jak ma zareagować na napotkany bodziec.

Najczęściej zaburzenia przetwarzania sensorycznego wynikają z nieprawidłowego rozpoznawania bodźców przez nasze zmysły lub nieprawidłowego organizowania odpowiedzi na bodźce przez układ nerwowy. A zatem warunkiem prawidłowego przetwarzania sensorycznego jest poprawne funkcjonowanie i rozwój zmysłów, a także OUN.

Mając już te informacje nasuwa się kolejne pytanie, co najlepiej wpływa na rozwój zmysłów i ośrodkowego układu nerwowego?

Najważniejsze w ich rozwoju są doświadczenia tj. ilość oraz różnorodność doświadczanych bodźców. Mózg i cały układ nerwowy nieustannie się zmienia pod wpływem różnych bodźców. Natomiast zubożenie środowiska nie zapewnia dostatecznej stymulacji oraz nowych wyzwań. Dlatego też niezmiernie ważne jest, aby w najintensywniejszym okresie rozwoju, dostarczyć dzieciom wielu doświadczeń zmysłowych. Dobrze zaplanowane i systematycznie wykonywane codzienne czynności oraz właściwa zabawa stanowią solidny fundament do prawidłowego rozwoju.

Zmysły dzieci zaczynają odbierać bodźce i kształtować się już w życiu płodowym. Około 5 miesiąca ciąży dziecko zaczyna odczuwać ruchy kołysania podczas chodu matki oraz jej zmiany pozycji. Dlatego po porodzie uspokaja je lekkie kołysanie. Ok 6 miesiąca ciąży dziecko słyszy oddech, bicie serca oraz pracę pozostałych narządów matki. Uczy się tych odgłosów do końca trwania ciąży i dlatego po porodzie uspokaja się przytulone do piersi mamy, gdy słyszy bicie jej serca.

Najlepszym dowodem na to, że zmysły rozwijają się już w życiu płodowym są dzieci przedwcześnie urodzone. Ich późniejsze problemy często nie wynikają z zaburzeń struktury lub funkcji narządów, ponieważ w momencie porodu są one prawidłowo rozwinięte, ale dlatego, że znacznie wcześniej odebrano im naturalne i fizjologiczne bodźce. Są to tylko nieliczne przykłady w jaki sposób i jakie doświadczenia mają wpływ na rozwój procesów integracji sensorycznej.

Późniejsze etapy rozwoju dzieci są równie ważne, dlatego też pozwólmy naszym pociechom doświadczać.

Analizując środowisko w którym żyjemy, postęp technologii oraz tempo życia zauważymy, że nie sprzyjają one prawidłowemu rozwojowi naszych dzieci.

Sprzęty elektroniczne, pozornie ułatwiające nam pracę lub wykonywanie czynności domowych, w znacznym stopniu ograniczają ilość oraz różnorodność bodźców i doświadczeń np. komputery, tablety, telefony, roboty domowe itp. Nie musimy już zapamiętywać numerów telefonów do najbliższych, czy też dat urodzenia, coraz częściej wszędzie przemieszczamy się samochodami co w dużym stopniu ogranicza aktywność fizyczną, nowoczesne zabawki nie jedynie w nieznaczny sposób kształtują kreatywność dzieci.

Negatywny wpływ na rozwój procesów integracji sensorycznej ma również nadopiekuńczość rodziców. Często na placu zabaw słyszymy „nie biegaj, bo się przewrócisz…”, „nie wchodź, bo spadniesz…”, „ja to zrobię, bo będzie szybciej…”. Odbieramy w ten sposób dzieciom możliwość doświadczania, a co za tym idzie uczenia się podstawowych czynności.

Oczywiście, jeśli mówimy o procesach integracji sensorycznej, musimy brać pod uwagę indywidualne różnice każdego człowieka. Wiele zachowań, zalet a także wad jest uwarunkowana genetycznie, wynika z charakteru, osobowości, wychowania lub środowiska, w jakim się wychowujemy.

A zatem, jeśli dostrzegamy jakieś niepokojące zachowania u swojego dziecka, najpierw powinniśmy odnieść je do siebie lub pozostałych członków rodziny. Musimy również zdawać sobie sprawę z tego, że nie każdy będzie idealnie funkcjonował w danych warunkach. Każdy z nas ma pewne trudności w wykonywaniu niektórych zadań, uczeniu określonych umiejętności itp.

Dlatego, gdy dostrzegamy u dziecka jakieś nieprawidłowości, musimy zastanowić się w jaki sposób wpływają one na funkcjonowanie w środowisku domowym, rówieśniczym czy też szkolnym.

Niestety, prawdopodobnie z powodu nieświadomości lub niewiedzy, integracja sensoryczna stała się złotym środkiem na wszystkie problemy dzieci. Często nauczyciele, lekarze czy też rodzice kierują dzieci na zajęcia integracji sensorycznej z przekonaniem, że zajęcia prowadzone raz w tygodniu pomogą w pozbyciu się wszystkich problemów.

Pamiętajmy, że terapia metodą integracji sensorycznej nie jest “lekarstwem” na wszystkie nieprawidłowości. Jest jedynie metodą terapeutyczną, która wspomaga rozwój dziecka i ułatwia jego funkcjonowanie w środowisku domowym oraz rówieśniczym.

Nie polega ona na uczeniu się konkretnych umiejętności np. jazdy na rowerze lub czytania. Jej zadaniem jest usprawnianie pracy układu nerwowego oraz systemów sensorycznych, których prawidłowe funkcjonowanie stanowi bazę do rozwoju wymienionych wcześniej umiejętności.

Podczas zajęć terapeuta w formie zabawy dostarcza dziecku określonych bodźców w celu lepszej organizacji działań. Zajęcia odbywają się w specjalnych salach, wyposażonych w różnorodne przyrządy umożliwiające stymulację układu proprioceptywnego, przedsionkowego, dotykowego, wzrokowego, słuchowego i węchowego.Integracja sensoryczna_sala_RAdioklinika

W przypadku integracji sensorycznej większość dzieci zostaje skierowana na diagnozę lub terapię zbyt późno.

Najczęściej jest to moment zaobserwowania bardzo poważnych problemów w codziennym funkcjonowaniuw środowisku domowym, szkolnym lub rówieśniczym tj. około 7 – 8 roku życia.

Ze względu na intensywny rozwój układu nerwowego w wieku wczesnodziecięcym, należy interweniować wcześniej, ok. 3 – 5 roku życia. Znacznie zwiększa to szansę na poprawę w zakresie funkcjonowania dziecka.

Diagnoza zaburzeń integracji sensorycznej powinna być dokonana przez wykwalifikowanego terapeutę, odpowiednimi testami. Podczas diagnozowania ważna jest obserwacja dziecka oraz szczegółowy wywiad z rodzicami. Zdiagnozowane dysfunkcje muszą być poddane odpowiedniej, systematycznej terapii. Doświadczony terapeuta biorąc po uwagę indywidualne możliwości dziecka pracuje z nim według indywidualnego programu.

 Należy pamiętać, że w terapii bardzo ważna jest systematyczność i współpraca rodziców. Działania terapeuty powinny być konsekwentnie kontynuowane w domu oraz w szkole.

Na szczęście nie każde dziecko mające trudności podczas wykonywania czynności dnia codziennego wymaga terapii integracji sensorycznej.

Często wystarczy konsultacja z wykwalifikowanym terapeutą, obserwacja dziecka oraz wprowadzenie niewielkich lecz konsekwentnych zmian podczas zabawy czy też wypełniania codziennych zadań. Istotną rolę odgrywa świadomość rodziców na czym polega problem i z czego wynika. Ułatwia mu to organizowanie odpowiednich zabaw stymulujących rozwój poszczególnych układów w warunkach domowych.

Biorąc pod uwagę fakt iż, złożone zachowania dzieci rozwijają się w oparciu o podstawowe, wcześniej wykształcone umiejętności, należy wykrywać wszelkie nieprawidłowości jak najwcześniej.

 

Integracja sensoryczna_radioklinika_SI

Integracja sensoryczna – fragment z warsztatu dla rodziców prowadzonych w Centrum Rehabilitacji Constance Care:

Zaburzenia w zakresie zmysłu dotyku

Dziecko może:

  • nie tolerować dotykania poszczególnych części ciała przy np. myciu, czesaniu, ubieraniu, obcinaniu paznokci;
  • reagować negatywnie gdy włosy na jego ciele układają się w „inna stronę” np. podczas wiatru
  • zbyt mocno reagować na niewielkie zranienia i otarcia;
  • preferować mocniejszy, bardziej zdecydowany dotyk/uścisk niż delikatne głaskanie;
  • być wrażliwym na każdy najdrobniejszy brud;
  • unikać chodzenia na boso po domu, piasku, trawie itp.;
  • narzekać na ubrania – szorstkie, sztywne, kołnierzyki, metki, szwy, wystające nitki, zbyt ciasne/luźne;
  • być nieświadome, że ma brudną twarz/ręce, ma mokre buty, ubranie itp.;
  • nie reagować na ból, zranienia, obicia, otarcia;
  • mieć słabą świadomość ciała, nie wiedzieć gdzie są poszczególne części ciała;
  • nie rozróżniać butów lewy/prawy;
  • mieć słabą kontrolę w obrębie dłoni i palców (obniżony poziom grafomotoryczny i małej motoryki)

Zaburzenia w zakresie układu przedsionkowego

Dziecko może:

  • nie lubić zabaw na placu zabaw (huśtawki, drabinki, karuzela);
  • być bardzo ostrożne/powolne podczas zabaw;
  • czuć się niepewnie w windzie, na ruchomych schodach, na otwartej przestrzeni, na podwyższeniu;
  • obawiać się wchodzenia lub schodzenia po schodach;
  • nie lubić aktywności z głową w dół lub z głową odchylona do tyłu np. podczas zabaw polegających na baraszkowaniu;
  • huśtać się przez długi czas, kręcić się na karuzeli, biegać w kółko;
  • nie mieć lęku grawitacyjnego, podejmować bardzo ryzykowne działania;
  • potrzebować ciągłego ruchu;
  • często tracić równowagę, potykać się lub przewracać;
  • mieć problemy z koordynacją wzrokowo-ruchową, przekraczaniem linii środkowej ciała, schematem ciała

Zaburzenia w zakresie układu proprioceptywnego 

Dziecko może:

  • preferować zabawy statyczne, unikać aktywności ruchowych;
  • mieć obniżone napięcie mięśniowe;
  • mieć wolne/bardzo wolne tempo pracy;
  • wolno reagować na polecenia;
  • zbyt mocno lub zbyt lekko trzymać długopis/kredkę lub sztućce;
  • celowo wpadać na przedmioty lub osoby znajdujące się w bliskim otoczeniu;
  • tupać lub szurać nogami podczas chodzenia;
  • nieustannie żuć kołnierzyki, sznurki, mankiety itp.;
  • mieć problemy z koncentracją uwagi;
  • mieć słabą kontrolę ciała, słabą kontrolę motoryczną;
  • psuć delikatne przedmioty;
  • często zmieniać pozycje podczas siedzenia lub stania;
  • być wycofane, unikać zabaw w większych grupach rówieśniczych

Zaburzenia w zakresie zmysłu wzroku

Dziecko może:

  • pocierać, mrużyć oczy, często mrugać, mieć podrażnione, załzawione oczy;
  • przekręcać głowę podczas czytania;
  • trzymać przedmioty zbyt blisko oczu, za bardzo pochylać się nad biurkiem/stołem;
  • mieć trudności ze śledzeniem wzrokiem przedmiotów będących w ruchu;
  • często gubić litery, cyfry, znaki interpunkcyjne podczas wykonywania zadań szkolnych;
  • podążać palcem za czytanym tekstem aby nie „zgubić” wyrazów;
  • unikać jasnego światła, mrugających przedmiotów, słońca;
  • unikać zbliżających się przedmiotów np. piłki;
  • poszukiwać mocnych wrażeń wzrokowych np. światła, latarki, jaskrawe kolory;
  • nie dostrzegać podobieństw i różnic między obrazkami;
  • mieć brzydki charakter pisma – nie trzymać się w liniaturze, nie rozróżniać wielkości liter, odległości itp.
  • mieć problemy z czytaniem; nie rozumieć czytanego tekstu;
  • mieć zaburzoną koordynacje wzrokowo – ruchową

Zaburzenia w zakresie zmysłu słuchu

Dziecko może:

  • negatywnie reagować na hałas i głośne dźwięki;
  • być rozdrażnione, pobudzone, rozkojarzone w miejscach głośnych w których dużo się dzieje;
  • słyszeć odgłosy docierające z poza pomieszczenia w którym się znajduje;
  • mieć problemy z koncentracją uwagi w miejscach głośnych, gdzie jest dużo osób;
  • mieć problemy z różnicowaniem dźwięków, ich źródła i odległości;
  • mieć problemy z rozumieniem i wykonywaniem poleceń;
  • nie słyszeć lub nie rozumieć poleceń;
  • mieć problemy z różnicowaniem głosek, spółgłosek, z sylabizowaniem;
  • spoglądać na innych zanim zareaguje i wykona polecenie;
  • mieć trudności w uczeniu się języków obcych, piosenek wierszyków;
  • późno zacząć mówić;
  • mieć trudności z czytaniem na głos.

 

Integracja sensoryczna – Jesteś zainteresowany tematem? Zapraszamy do zadawania pytań i komentowania artykułu.

Będzie nam też miło, gdy dołączycie do nas na Facebooku.

 

Oceń to:
| Liczba ocen: 24 Średnia: 4

1 Komentarz

  1. Teresa_tesia
    Czerwiec 22, 2016 at 12:54 pm — Odpowiedz

    W Constance Care Centrum Rehabilitacji pracuje profesjonalny Zespół Medyczny. Są to fachowcy nie tylko z kursami, ale z dużym doświadczeniem i empatią. Dziękuję za pomoc w powrocie do zdrowia mojej córki Karoliny.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

ConstanceCare

ConstanceCare

CONSTANCE CARE to profesjonalny ośrodek rehabilitacji neurologicznej, ortopedycznej i neuropsychologicznej.
Prowadzimy działalność ukierunkowaną na rzecz poprawy jakości zdrowia i życia osób cierpiących zarówno na schorzenia narządu ruchu w wyniku różnych zdarzeń losowych, chorobowych czy związanych ze starzeniem się organizmu jak i rehabilitację funkcji poznawczych u dzieci i dorosłych. Nasz zespół tworzą doświadczeni specjaliści – lekarze, terapeuci z tytułem mgr rehabilitacji lub fizjoterapii, masażyści, (neuro)logopeda, psycholog. Zapraszamy do kontaktu: http://constancecare.pl
Na łamach Radioklinika.pl chcemy dzielić się z Państwem naszą wiedzą i doświadczeniem.