Każdego roku w Polsce z powodu zanieczyszczeń powietrza blisko 50 tysięcy osób umiera przedwcześnie. O tym problemie zdrowotnym mówi się coraz więcej, ale nadal funkcjonuje przekonanie, że powietrze oddziałuje głównie na płuca.

Oceń to:
| Liczba ocen: 4 Średnia: 5

Prawda jest jednak taka, że szkodliwe substancje mają wpływ na cały organizm, a największe pokłosie zbierają choroby serca i układu krążenia.

Zanieczyszczenie powietrza zostało uznane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) za najpoważniejsze zagrożenie środowiskowe zdrowia publicznego w skali globalnej[1]. W opublikowanym przez tę organizację raporcie „Globalne obciążenie chorobami”[2] zwraca się uwagę na choroby związane z modyfikowalnymi czynnikami środowiskowymi, takimi jak m.in. zanieczyszczenie powietrza.

Aż 23% zgonów na świecie związanych jest z modyfikowalnymi czynnikami środowiskowymi, czyli każdego roku z powodu narażenia na te czynniki umiera ponad 12 milionów kobiet, mężczyzn i dzieci.

Bardzo ważnym trendem, jaki można zaobserwować porównując dane z obecnego raportu z danymi sprzed 10 lat jest to, że globalne obciążenie chorobami utrzymuje się na podobnym poziomie – ok. 23% – 24% chorób było powodowanych przez czynniki środowiskowe, zarówno wtedy, jak i teraz.

Jakość powietrza | Co się zmieniło na przestrzeni 10 lat?

Jednak po wnikliwszej analizie jasnym staje się, że w skali globalnej coraz lepiej radzimy sobie ze zwalczaniem chorób zakaźnych, głównie dzięki zwiększeniu poziomu higieny, lepszą dostępnością do wody pitnej i urządzeń sanitarnych w najbiedniejszych krajach. Dzięki temu globalne obciążenie chorobami zakaźnymi spada. Niestety jednocześnie obciążenie chorobami niezakaźnymi zdecydowanie rośnie. Te choroby w większym stopniu dotyczą krajów bogatych, w których przemysł i transport odpowiadają za znaczne zanieczyszczenie środowiska, a przede wszystkim powietrza.

W roku 2006 spośród chorób związanych ze środowiskiem największe żniwo zbierały (w przedstawionej kolejności):

  • przewlekła biegunka,
  • infekcje dolnych dróg oddechowych,
  • wypadki,
  • malaria,
  • wypadki drogowe.

Po 10 latach widzimy zdecydowaną zmianę i na szczycie listy najbardziej niebezpiecznych chorób związanych ze środowiskiem znajdują się:

  • wylew,
  • choroba niedokrwienna serca,
  • biegunka,
  • infekcje dolnych dróg oddechowych,
  • nowotwory.

UWAGA! Wszystkie wyżej wymienione jednostki chorobowe, poza biegunką, są ściśle związane z oddychaniem zanieczyszczonym powietrzem.

Zagrożone serca Polaków!

W Polsce od lat zdecydowanie największym zagrożeniem życia Polaków są choroby układu krążenia. W 2014 roku były one odpowiedzialne za 45,1% ogółu wszystkich zgonów i stanowiły pierwszą (przed nowotworami) przyczynę zgonów w Polsce. Co istotne, choroby układu krążenia są znacznie częstszą przyczyną przedwczesnych zgonów mieszkańców Polski niż przeciętnie w Unii Europejskiej[3].

Polska od lat zajmuje niechlubne wysokie miejsce w rankingu najbardziej zanieczyszczonych krajów UE. W opublikowanym w 2016 roku rankingu WHO przedstawiającym 50 miast, które charakteryzuje najgorsza jakość powietrza, aż 33 znajdowały się w Polsce[4].

Jakość powietrza w Polsce | Oceny mówią same za siebie!

Złą jakość powietrza w naszym kraju potwierdzają dane Państwowego Monitoringu Środowiska. Główny Inspektorat Ochrony Środowiska opublikował pod koniec ubiegłego roku dokument „Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2015”, który nie pozostawia złudzeń co do poziomów zanieczyszczeń – na 46 stref pomiaru jakości powietrza w aż 44 strefach wystąpiły przekroczenia poziomu docelowego rakotwórczego benzo(a)pirenu w pyle PM10, w 39 strefach wystąpiły przekroczenia poziomu dopuszczalnego pyłu PM10, a w 23 strefach wystąpiły przekroczenia poziomu dopuszczalnego pyłu PM2,5[5].

Jak dowiedziono w wielu badaniach naukowych, zanieczyszczenie powietrza powoduje zwiększoną zapadalność na choroby układu oddechowego, sercowo – naczyniowego, układu nerwowego, nowotwory, problemy z płodnością, przedwczesne porody, a nawet cukrzycę typu 2 czy chorobę Alzheimera, w konsekwencji prowadząc do przedwczesnych zgonów[6].

Dlaczego brudne powietrze ma taki wpływ na nasze serca?

Bardzo istotną grupę chorób, na które wpływają szkodliwe substancje zawarte w powietrzu stanowią choroby serca i układu krążenia. Oddychanie powietrzem o wysokich stężeniach pyłu zawieszonego PM2,5 i PM10, tlenków siarki i azotu, jak również ozonu i tlenku węgla wiąże się z takimi jednostkami chorobowymi jak: udar mózgu, miażdżyca obwodowa, niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca czy powikłania zakrzepowo – zatorowe[7].

Liczne badania naukowe potwierdzają wpływ zarówno krótko-, jak i długotrwałej ekspozycji na układ krążenia. Co więcej, potwierdzone zostało, że zanieczyszczenia powietrza nie tylko nasilają przebieg istniejących chorób układu krążenia, ale również odkrywają znaczącą rolę w powstawaniu tych schorzeń[8].

W związku z tym należy uznać, że zła jakość powietrza ma wpływ zarówno na osoby już chorujące, jak i na osoby zdrowe. Jednak do najbardziej narażonych na wpływ zanieczyszczeń powietrza na układ krążenia należą osoby w podeszłym wieku, osoby z nadwagą i diabetycy, a także osoby z już istniejącymi schorzeniami układu krążenia.

Jak wspomniano powyżej, związek pomiędzy poszczególnymi jednostkami chorobowymi a zanieczyszczeniem powietrza został potwierdzony w wielu badaniach, ale nadal nie jest do końca jasny mechanizm wpływu zanieczyszczeń powietrza na układ sercowo-naczyniowy.

Jak zanieczyszczone powietrze wnika w organizm?

Wpływ składu chemicznego oraz średnicy aerodynamicznej pyłu zawieszonego na rozwój czy zaostrzanie danych stanów chorobowych jest nadal badany.

Najmniejsza frakcja pyłu zawieszonego ma zdolność przenikania z pęcherzyków płucnych do układu krążenia, a następnie narządów wewnętrznych.

Przyjmuje się jednak, że im mniejsza średnica tym cząsteczki szkodliwych substancji mają większą zdolność przenikania w głąb organizmu i powodowania tam szkód, m.in. przez wywoływanie stanu zapalnego[9].

Opublikowane we wrześniu ubiegłego roku badania naukowców z Lancaster pokazały, że te substancje mogą przenikać do mózgu i się w nim kumulować, powodując choroby neurologiczne, takie jak choroba Alzheimera[10]. Konieczne są jednak dalsze badania w tej dziedzinie.

Choroby układu krążenia | Zła jakość powietrza zwiększa ryzyko w sposób istotny!

Natomiast jeżeli chodzi o choroby układu krążenia to dysponujemy dużym zasobem badań, co potwierdza stanowisko Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ATK) z roku 2010: “Ogół dowodów naukowych jest zgodny z postulatem zależności przyczynowo – skutkowej między narażeniem na PM2,5 a chorobowością i umieralnością z powodu chorób układu krążenia. Te dowody są znacznie bogatsze i mocniejsze niż przed rokiem 2004, gdy opublikowano poprzednie oświadczenie ATK na ten temat”[11].

W chwili obecnej wiemy już, że zarówno krótko-, jak i długotrwałe narażenie na wdychanie wysokich stężeń pyłu zawieszonego prowadzi do wzrostu ciśnienia tętniczego krwi[12]. Jak również to, że ten wpływ jest silniejszy u kobiet niż u mężczyzn oraz że pacjenci już cierpiący na nadciśnienie tętnicze są bardziej podatni na wpływ zanieczyszczeń na układ krążenia[13].

Wiemy również, że współczynnik ryzyka wystąpienia niedokrwiennego udaru mózgu wynosi 1,19 na 5 µg/m3 pyłu PM2.5 (przy oddziaływaniu długotrwałym)[14].

Innymi słowy – im większe stężenie zanieczyszczeń tym większe prawdopodobieństwo wystąpienia udaru.

Ekspozycja na zanieczyszczenia pyłowe wiąże się również ze wzrostem częstości zawałów mięśnia sercowego wśród narażonej społeczności[15], nasila się migotanie przedsionków i innych zaburzeń rytmu u pacjentów z chorobami układu krążenia[16]. Duże badania kohortowe, realizowane w ramach projektu ESCAPE (ang. European Study of Cohorts for Air Pollution Effects) pokazały, że przy długoterminowej ekspozycji każdy wzrost średniorocznego stężenia PM2,5 o 5 µg/m3 wiąże się z 13% wzrostem występowania zdarzeń wieńcowych[17].

Badania w Śląskim Centrum Chorób Serca | Do jakich konkluzji doszli naukowcy?

Również w Polsce prowadzi się badania na ten temat. Pod koniec ubiegłego roku lekarze ze Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu (SCCS) opublikowali wyniki swoich badań. I pomimo, że zależność pomiędzy chorobami układu krążenia a zanieczyszczeniem powietrza jest znana, to wyniki badań były szokujące dla opinii publicznej.

Lekarze i naukowcy ze ŚCCHS i Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach zestawili ze sobą dane ze Śląskiej Bazy Sercowo – Naczyniowej oraz dane dot. śmiertelności z danymi dot. stężeń zanieczyszczeń powietrza z Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Katowicach. Analizowane dane objęły okres blisko 10 lat (dane za lata 2006-2014) oraz informacje dla ponad pół miliona osób.

Wyniki jakie uzyskano potwierdziły ogromy wpływ jakości powietrza na układ krążenia. Przekroczenie poziomu informowania dla pyłów zawieszonych PM10, który wynosi 200 µg/m3 wiązało się ze wzrostem śmiertelności z każdej przyczyny o 6%, a z przyczyn sercowo – naczyniowych o 8%. Osiągnięcie maksymalnych stężeń dwutlenku azotu było związane z częstszym występowaniem zawału serca (o 12%), udaru mózgu (o 16%), zatorowości płucnej (o 18%), hospitalizacji z powodu migotania przedsionków (o 24%) i z częstszymi wizytami w POZ (o 14%)[18].

Czy możemy coś jeszcze zmienić na lepsze?

Dobra wiadomość jest taka, że można to zmienić. Czyste powietrze oznacza lepsze zdrowie, a redukcja stężeń szkodliwych substancji jest ogromną szansą dla poprawy zdrowia publicznego w Polsce. Jak można to osiągnąć?

Przede wszystkim działaniami na poziomie centralnym i lokalnym – zakazem palenia odpadami węglowymi i paliwami złej jakości, eliminacją wysokoemisyjnych kotłów do ogrzewania domów, rozwojem środków transportu publicznego i odchodzeniem od produkcji energii z węgla na rzecz odnawialnych, przyjaznych zdrowiu źródeł energii. A na poziomie indywidualnym? Nie spalając śmieci, wybierając spacer lub rower czy ograniczając zbędną konsumpcję. Takie działania poprawią nie tylko jakość powietrza, ale i nasze zdrowie w sposób bezpośredni.

Bibliografia:

[1] World Health Organization, Burden of disease from Household Air Pollution for 2012, 2014
[2] World Health Organization, Preventing disease through healthy environments: a global assessment of the burden of disease from environmental risks, 2016
[3] Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny, red.: Bogdan Wojtyniak, Paweł Goryński, Sytuacja zdrowotna ludności polski i jej uwarunkowania, Warszawa 2016
[4] World Health Organization, WHO Global Urban Ambient Air Pollution Database, 2016
[5] Inspekcja Ochrony Środowiska, Ocena jakości powietrza w strefach w Polsce za rok 2015, 2016
[6] WHO Ambient air quality and health Fact sheet, September 2016
[7] Jędrak J., Konduracka E., Badydy A., Dąbrowiecki P., Wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie, 2017
[8] Newby D. E., Expert position paper on air pollution and cardiovascular disease, European heart journal 36, 2014
[9] Du Y, Air particulate matter and cardiovascular disease: the epidemiological, biomedical and clinical evidence, Journal of thoracic disease 8.1, 2016
[10] http://www.bbc.com/news/science-environment-37276219
[11] Brook R. D., Particulate matter air pollution and cardiovascular disease an update to the scientific statement from the American Heart Association, Circulation 121.21, 2010
[12] Fuks K., Long-term urban background particulate air pollution increases arterial blood pressure, Environmental Health Perspectives 119 (12), 2011
[13] Wojdat M., Stańczyk A., Gielerak G., Zanieczyszczenia powietrza a choroby układu sercowo-naczyniowego – niedoceniany problem, Lekarz Wojskowy 1, 2016
[14] Stafoggia M., Long-term exposure to ambient air pollution and incidence of cerebrovascular events: results from 11 European cohorts within the ESCAPE project, Environmental Health Perspectives 122 (9), 2014
[15] Atkinos R., Long-term exposure to outdoor air pollution and incidence of cardiovascular diseases, Epidemiology 24, 2013
[16] Link M., Acute exposure to air pollution triggers atrial fibrillation, Journal of the American College of Cardiology 62 (9), 2013
[17] Cesaroni G., Long-term exposure to ambient air pollution and incidence of acute coronary events: prospective cohort study and meta-analysis in 11 European cohorts from the ESCAPE project, The BMJ 348, 2014
[18] http://healpolska.pl/aktualnosci/smog-w-sercu-czyli-dlaczego-slascy-lekarze-naukowcy-zajmuja-sie-zanieczyszczonym-powietrzem/

Oceń to:
| Liczba ocen: 4 Średnia: 5

1 Komentarz

  1. Anna
    Czerwiec 19, 2017 at 4:40 pm — Odpowiedz

    Poproszę o podobny artykuł o wpływie hałasu (np. komunikacyjnego) na zdrowie!

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

HEAL Polska

HEAL Polska

Health and Environment Alliance (HEAL) jest europejską organizacją non-profit analizującą wpływ środowiska na zdrowie publiczne, działającą od 2003 roku i zrzeszającą ponad 70 organizacji członkowskich z kilkudziesięciu krajów. HEAL Polska działa od prawie czterech lat, skupiając się na problemie zanieczyszczeń powietrza, które są uznawane obecnie za największe środowiskowe zagrożenie zdrowia, zarówno na świecie, jak i w Polsce. HEAL Polska współpracuje z ośrodkami naukowym i medycznymi, prowadzi szkolenia i działania edukacyjne. Organizacja publikowała materiały, które otrzymywały patronat wiodących polskich instytutów zajmujących się zdrowiem publicznym, m.in. Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego, Polskiego Towarzystwa Medycyny Środowiskowej czy Instytutu Ochrony Środowiska - Państwowego Instytutu Badawczego.