Zaczyna się niewinnie. Pojawia się katar, gorsze samopoczucie, początkowo niezbyt wysoka gorączka, zapalenie spojówek, osłabienie. Brzmi znajomo? Może to krztusiec, czyli ostra choroba zakaźna wywoływana przez bakterie?

Krztusiec – przyczyna choroby

Krztusiec dawniej nazywany był kokluszem. Chorobę wywołuje bakteria Bordetella pertussis. Ta wredna pałeczka bakterii wytwarza toksynę, która z kolei powoduje martwicę nabłonka dróg oddechowych! W efekcie dochodzi do wytwarzania gęstego i lepkiego śluzu i bardzo silnego pobudzenia do kaszlu.

Objawy krztuśca

Wspomniane objawy zwiastunowe mogą przypominać grypę. Gorączka nie zawsze występuje i ten grypopodobny stan (katar, gorsze samopoczucie, zapalenie spojówek, osłabienie) trwać może do 2 tygodni. Później pojawia się kaszel.

Pierwsze trzy tygodnie choroby to czas, kiedy chory najbardziej zaraża swoje otoczenie. Do zarażenia dochodzi drogą kropelkową.

Kaszel jest dość charakterystyczny. Stopniowo przybiera na sile, jest męczący, powoduje krztuszenie się, a próba łapania powietrza kończy się typowym pianiem dziecka. Dojść może do wymiotów, powstania „grzybka” ze śliny.

Dziecko w trakcie kaszlu może robić się sine, a na twarzy i w obrębie spojówek pojawiają się wybroczyny. Takich ataków kaszlu może być po kilkanaście na dobę. U najmniejszych dzieci w trakcie kaszlu pojawiają się bezdechy i drgawki. Im pacjent młodszy, tym „pianie” jest bardziej wyrażone. U dorosłego kaszel jest po prostu bardzo intensywny, mniej charakterystyczny i męczący.

Faza choroby z intensywnymi napadami “piania” trwa od 4 do 6 tygodni, po których następuje okres zdrowienia. Kaszel jest słabiej wyrażony – nasila się głównie przy okazji drobnych infekcji, czy po wysiłku.

Krztusiec nazywany jest „100-dniowym kaszlem” i po tym czasie sytuacja zwykle się uspokaja.

Statystyki zachorowań na krztuśca

  1. Każdego roku to około 60 mln nowych zachorowań na krztusiec na świecie (głównie w krajach, w których nie są wykonywane szczepienia ochronne),
  2. W Polsce w 2015 r. było 4 959 zachorowań, w 2016 r. liczba zarejestrowanych przypadków wzrosła do 6 856, a w 2017 r. wynosiła 3 034 zachorowania,
  3. Najwyższy odsetek zachorowań utrzymuje się w grupie dzieci w wieku 0-4 lata – u co piątego dziecka stwierdzany jest krztusiec, natomiast ponad połowa zachorowań dotyczy osób w wieku > 15 lat, z obserwowanymi dwoma szczytami: wśród nastolatków oraz osób starszych,
  4. W 2014 r. z powodu krztuśca zmarło 13 osób – w tym 11 dzieci (8 niemowląt do 3 miesiąca życia). Rok wcześniej zmarło 13 osób – wszystkie to niemowlęta (raport CDC),
  5. 5% przypadków krztuśca kończy się zgonem,
  6. Choroba u osoby dorosłej jest męcząca i uciążliwa, ale szczególnie niebezpieczny przebieg krztuśca występuje u niemowląt do 3. miesiąca życia.

źródło 2. i 3. Jak wiele zachorowań na krztusiec występuje w Polsce?

Krztusiec i jego powikłania

Do powikłań kokluszu, powstających w wyniku nadmiernego wysiłku mięśni, zaangażowanych w powstawanie kaszlu, należą:

  • zapalenie płuc,
  • odma,
  • bezdechy,
  • niedotlenienie,
  • drgawki,
  • krwawienia śródczaszkowe,
  • inne zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego (głuchota, trwałe upośledzenie, padaczka),
  • zapalenie ucha środkowego,
  • wypadanie odbytnicy,
  • nietrzymanie moczu,
  • złamanie żeber,
  • niewydolność krążenia,
  • zespół nagłej śmierci.

Badania dodatkowe w przypadku zachorowania na krztusiec

W celu potwierdzenia zakażenia pałeczką krztuśca, konieczne jest wykonanie badania mikrobiologicznego lub serologicznego. Dokładniejsze i łatwiejsze do wykonania wydają się badania mikrobiologiczne (PCR i hodowla).

Lekarz zleca pobranie wydzieliny z nosa i gardła przy podejrzeniu choroby i wysyła je do laboratorium. Po 2-3 dniach mamy wyniki. Problem polega na tym, że w przypadku tych badań ważne jest by pobrać je jak najwcześniej (a zwykle w pierwszej fazie choroby trudno jest wysunąć podejrzenie krztuśca). No i sporo jest wyników fałszywie ujemnych lub fałszywie dodatnich.

Bez względu na wyniki, objawy (zwłaszcza u dziecka!) są tak charakterystyczne, że każą nam krztusiec podejrzewać i wdrożyć odpowiednie leczenie. Zwykła morfologia krwi obwodowej może nas nakierować na rozpoznanie (poziom leukocytów to 20 000–30 000/µl, a w rozmazie jest przewaga limfocytów).

Jak leczyć koklusz?

W przypadku krztuśca konieczna jest antybiotykoterapia (antybiotyki z grupy makrolidów), najlepiej wdrożona do 3 tygodni od momentu pojawienia się kaszlu. Przynosi pozytywny efekt w postaci zmniejszenia natężenia objawów jedynie w pierwszej fazie infekcji (kiedy objawy przypominają grypę). Wdrożona później nie wpływa na nasilenie objawów, ale zmniejsza ryzyko zarażenia osób z otoczenia.

W przypadku najmłodszych dzieci zwykle konieczne jest leczenie szpitalne krztuśca, gdzie jest możliwość zastosowania tlenoterapii, a w razie potrzeby sztucznej wentylacji.

Jak chronić siebie i dziecko?

Krztusiec cechuje się wyjątkowo wysoką zaraźliwością, po kontakcie z chorym zakaża się około 80-90% osób. Oczywiście najskuteczniejszym sposobem zapobiegania infekcji pałeczką Bordetella pertussis i jej powikłaniom są szczepienia.

Ani szczepienie, ani przechorowanie krztuśca nie dają trwałej odporności. Dlatego szczepienia należy co jakiś czas powtarzać.

Zgodnie z polskim kalendarzem szczepień, niemowlak otrzymuje pierwszą dawkę szczepienia błonnica-tężec-krztusiec zwykle między 6. a 8. tygodniem życia. Ochronę przed krztuścem zapewnia jednak dopiero realizacja szczepienia podstawowego (podanie 3 dawek szczepienia). Dlatego niemowlak jest chroniony przed pałeczką krztuśca dopiero po pół roku. W tym czasie ta bakteria stanowi dla niego bardzo duże zagrożenie. Choroba w tym newralgicznym okresie często prowadzi do zgonu malucha. Źródłem zakażenia są zwykle najbliżsi – rodzice i rodzeństwo.

Ochronę w pierwszych miesiącach życia zapewnia niemowlakowi przede wszystkim zaszczepienie mamy ciężarnej między 28-38 tygodniem ciąży. Pobudza to jej organizm do produkcji przeciwciał, których poziom od ostatniego szczepienia zdecydowanie się zmniejszył. Mama jest chroniona, a tym samym nie zachoruje na krztusiec (przebieg u dorosłego jest łagodniejszy), ale przede wszystkim nie zarazi maluszka. Dodatkowo przeciwciała od mamy przechodzą przez łożysko (po 2 tygodniach osiągają swoje maksimum) i chronią maleństwo od pierwszych chwil życia – poziom tych przeciwciał jest oczywiście największy w pierwszych tygodniach życia noworodka, później spada. Dlatego zaszczepienie mamy w III trymestrze nie zwalnia z wykonywania szczepień u dziecka zgodnie z kalendarzem.

Zaleca się szczepienie wszystkich kobiet w III trymestrze – bez względu na historię szczepienia, czyli bez względu na to ile czasu minęło od poprzedniego szczepienia matki. Należy również zweryfikować stan zaszczepienia domowników.

Zaleca się ponadto przypominające szczepienia u pracowników służby zdrowia, którzy mają kontakt z noworodkami i niemowlakami i u osób dorosłych, które ten kontakt mają.

Jeśli lekarz podejrzewa się krztusiec, zaleca izolację chorego. Powinna ona trwać do 5 dni po rozpoczęciu skutecznej antybiotykoterapii. Jeżeli antybiotyku nie podano, to nawet przez 3 tygodnie po pojawieniu się kaszlu.

Oceń to:
| Liczba ocen: 7 Średnia: 3.9

1 KOMENTARZ

  1. Prawdę mówiąc jeszcze się nie spotkałam aby prowadzący ciążę ginekolog zalecił ciężarnej szczepienie. Jeżeli korzyści dla matki i dziecka sa większe niż potencjalne ryzyko szczepienia ciężarnej to dlaczego tak mało się o tym mówi i tak rzadko szczepi?

Zapytaj lub skomentuj:

Napisz komentarz
Podaj swoje imię