Medycyna sportowa ma służyć rodzicowi i jego dziecku. To dziedzina wiedzy lekarskiej, która dąży do tego, by propagować bezpieczną i służącą zdrowiu aktywność fizyczną. O tym jakie badania są wymagane w medycynie sportowej i jaka jest rola i zadanie lekarza orzecznika rozmawiamy z dr n. med. Aleksandrą Piotrowską, lekarzem pediatrą i orzecznikiem z podwarszawskiej Przychodni dla dzieci i rodziców “TOLEK”.

Medycyna sportowa, czym się zajmuje?

Medycyna sportowa to dziedzina wiedzy lekarskiej zajmująca się procesami zachodzącymi w organizmie człowieka na skutek aktywności fizycznej. Do jej głównych celów należy opieka nad osobami aktywnymi ruchowo oraz zawodnikami sportowymi. Zajmuje się także kwalifikacją co uprawiania sportu, która ma wykluczyć ewentualne przeciwwskazania do uprawiania poszczególnych dyscyplin sportowych, nie tylko zawodowych sportowców, ale także dzieci i nastolatków, które dopiero rozpoczynają przygodę ze sportem.

W dniu 1 marca 2019 roku weszło w życie nowe rozporządzenie ministra zdrowia dotyczące badań w zakresie medycyny sportowej u dzieci i młodzieży oraz młodych zawodników. Zmianie uległ zakres wstępnych, okresowych i kontrolnych badań lekarskich, które obejmują badania ogólne, specjalistyczne i diagnostyczne dzieci i młodzieży do 21. roku życia oraz zawodników pomiędzy 21. a 23. rokiem życia, w związku z orzekaniem o zdolności do uprawiania danego sportu.

Zanim dziecko zacznie uprawiać sport …

Dziecko, które rozpoczyna treningi lub chce podjąć naukę w klasie sportowej wymaga kontroli u lekarza, który oceni jego zdolność do uprawiania sportu. Na tej podstawie lekarz orzecznik wydaje zaświadczenie o zdolności do uprawiania sportu.

Kluby nie mają prawa żądać zaświadczenia, jeśli dziecko nie bierze udziału w zawodach.

Organizatorzy zawodów i rozgrywek sportowych wymagają aktualnego orzeczenia, jednak zwykłe zajęcia sportowe nie obligują do posiadania zaświadczenia o zdolności do uprawiania sportu. Dopóki dziecko nie jest zawodnikiem w pojęciu prawnym, czyli nie bierze udziału w zawodach organizowanych przez legalne stowarzyszenia, orzecznictwo nie jest wymagane. Może natomiast skorzystać z porady lekarza orzecznika.

Orzeczenie o zdolności do uprawiania sportu – jakie badania są niezbędne?

Orzecznictwo medycyny sportowej obliguje do wykonania: morfologii krwi z rozmazem, badania moczu oraz glukozy we krwi na czczo oraz EKG spoczynkowego.

To podstawowe badania pozwalające ocenić ogólny stan organizmu. Warto tu pamiętać, aby co jakiś czas ponawiać ww. badania.

  1. Morfologia pozwala wykluczyć anemię oraz zaburzenia w układzie płytek i białych krwinek, które mogą sugerować zaburzenia odporności lub infekcje uniemożliwiające uprawianie sportu.
  2. Badania moczu wykluczają zakażenia, białkomocz.
  3. Badanie glukozy umożliwia wykluczenie cukrzycy. 
  4. Istotnym badaniem, które trzeba wykonać przed rozpoczęciem treningów jest również EKG spoczynkowe, które obrazuje pracę elektryczną serca i pozwala wykryć zaburzenia rytmu i przewodzenia.

Pierwsza wizyta u lekarza orzecznika

Wizyta dziecka u lekarza orzecznika powinna zawsze odbywać w obecności rodzica lub opiekuna prawnego. Bardzo często zdarza się, że osoby postronne tj. dziadkowie, wujkowie lub ciocie nie posiadają wszystkich, niezbędnych informacji na temat stanu zdrowia dziecka.

Rozmowa z rodzicem lub opiekunem prawnym to podstawowe źródło wiedzy dla lekarza orzecznika.

Dziecko może wyglądać pozornie na zdrowe, jednak wywiad lekarski pozwala wykryć problemy, które obligują lekarza do zlecenia dalszej diagnostyki.

Na badanie u lekarza orzecznika należy zabrać wyniki badań bilansowych, które uzupełnią wiedzę lekarza na temat stanu zdrowia dziecka.

Jednym z elementów badania wstępnego jest badanie fizykalne. Powinno uwzględniać elementy badania ortopedycznego, neurologicznego, a od niedawna wymagana jest także kontrola jamy ustnej i badanie wzroku z użyciem tablicy Snellena.

Orzecznictwo medycyny sportowej wymaga pomiarów antropometrycznych.

Pomiary antropometryczne, czyli pomiar masy ciała oraz wzrostu umożliwiają ocenę wzrastania i przybierania na wadze. Istotne jest naniesienie ich na siatki centylowe, co pozwala uzyskać informacje o tym, jak zmienia się masa ciała i czy tempo wzrostu dziecka nie odbiega od normy.

Uwaga: ocena tempa wzrostu i przybierania na wadze muszą być rozpatrywane indywidualnie!

Siatka centylowa to metoda obiektywnej oceny rozwoju fizycznego dzieci.

Rysowanie siatki pozwala na zdiagnozowanie ewentualnych nieprawidłowości. Dla lekarza najważniejszą informacja jest to, jak parametry zmieniają się w czasie. Linia na siatce centylowej prawidłowo rozwijającego się dziecka powinna mieścić się w jednym kanale i wzrastać równomiernie.

Masa ciała dziecka nie może być odnoszona do wieku dziecka,
a jego wzrostu.

Na pierwszą wizytę warto udać się już z wynikami badań: morfologii, stężenia glukozy we krwi, moczu oraz EKG spoczynkowego, dzięki czemu lekarz podczas jednej wizyty zgromadzi niezbędną dokumentację.

Typy badań w medycynie sportowej

W medycynie sportowej, podobnie jak we medycynie pracy, mamy do czynienia z trzema rodzajami badań: wstępnymi, okresowymi i kontrolnymi. 

Badanie wstępne wykonuje się w momencie, gdy dziecko rozpoczyna przygodę ze sportem. Badania okresowe trzeba wykonywać co 12 miesięcy, jeśli dziecko regularnie uprawia sport. Ostatnim rodzajem jest badanie kontrolne, które jest konieczne, jeśli dziecko z powodu kontuzji lub choroby ma przerwę w regularnych treningach. Aby mogło ponownie rozpocząć regularną aktywność fizyczną lekarz musi ocenić, czy nie ma zdrowotnych przeciwwskazań, by powrócić do sportu. 

Przeciwwskazania do uprawiania sportu – czy każde dziecko może być sportowcem?

Niewiele chorób jest przeciwwskazaniem do uprawiania sportu. Medycyna sportowa zakłada, by zachęcać każde dziecko do aktywności fizycznej, bo to zaprocentuje w przyszłości.

Żadna z chorób nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do aktywności fizycznej. Warto jednak z rozsądkiem podejść do problemu i zachęcać dziecko do regularnych ćwiczeń, takich na miarę jego możliwości, nawet jeśli nie może profesjonalnie uprawiać sportu.

Należy także zachować umiar w momencie, gdy choroba została rozpoznana niedawno i rodzina dopiero uczy się postępowania z nią i nowych zasad funkcjonowania.

Umiarkowana aktywność fizyczna jest naszym sprzymierzeńcem w zmaganiach z chorobą.

Lekarz zajmujący się medycyną sportu może udzielać fachowych rad rodzinom dzieci zmagających się z przewlekłymi chorobami. Ponadto ma także wiedzę, jak powinno trenować dziecko, aby aktywność fizyczna była bezpieczna i korzystna dla zdrowia.

Kto posiada uprawnienia do orzecznictwa sportowego?

Do dnia 1 marca 2019 roku jedynymi lekarzami upoważnionymi do wydawania orzeczenia o zdolności do uprawiania sportu byli lekarze medycyny sportowej lub lekarze innych specjalizacji, którzy odbyli specjalny kurs certyfikowany przez Polskie Towarzystwo Medycyny Sportowej. Zgodnie z nowym rozporządzeniem ministra zdrowia zdolność do orzekania w tym zakresie mają także lekarze pierwszego kontaktu.

Lekarz pediatra przeprowadzający badania bilansowe jest odpowiednio przygotowany do orzekania i kierowania dziecka na dalsze badania. 

Lekarz pierwszego kontaktu ma prawo wydać orzeczenie na podstawie wydanej przez siebie dokumentacji medycznej np. badania bilansowego. Jeśli sam uzna, że posiada niewystarczające kwalifikacje lub stan zdrowia dziecka jest trudny do oceny i wymaga dodatkowych badań, lekarz ma prawo do odmowy wydania orzeczenia. Pomimo to ma jednak obowiązek wydania skierowania do lekarza medycyny sportowej w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia. 

Zmiany w orzecznictwie medycyny sportowej

Nowa ustawa znosi obowiązek wykonywania niektórych, wcześniej obowiązkowych badań. Na jej mocy, jeśli wyniki badań są dobre i nie ma wskazań do dalszej diagnostyki, lekarz orzecznik na prawo wydać zaświadczenie o zdolności do uprawiania sportu na okres do 12 miesięcy. 

W zakresie kompetencji lekarza pozostaje określenie czasu, na jaki przyznaje się orzeczenie.

Lekarz może także uznać, że dziecko wymaga częstszej konsultacji i monitorowania stanu zdrowia ze względu na choroby lub specyfikę dyscypliny sportowej.

Zmiany dotyczą także dzieci uprawiających sporty walki, które do tej pory musiały podczas badania wstępnego i następnie raz na dwa lata wykonywać badanie EEG. Zgodnie z nowym rozporządzeniem zniesiono ten obowiązek i zamieniono go na konsultację neurologiczną co 24 miesiące.

Sztuki walki wymagają konsultacji neurologicznej
co dwa lata, natomiast nurkowanie wykonania spirometrii.

Rozporządzenie znosi nie tylko badanie EEG, ale także obowiązkową konsultację okulistyczną i laryngologiczną. Te badania mogą być wykonane, gdy w ocenie lekarza istnieją wskazania do rozszerzonej diagnostyki. 

Medycyna sportowa. Podcast do wysłuchania

Zachęcamy do wysłuchania całej audycji, warto 🙂

Transkrypcja i opracowanie tekstu: Joanna Zielińska

Oceń to:
| Liczba ocen: 2 Średnia: 5
Poprzedni artykułWcześniak – maleńkie wezwanie do wielkiej miłości!
Następny artykułWitamina B6 (pirydoksyna) – źródła w diecie, zwiększone zapotrzebowanie, objawy niedoboru.
Anna Iwanowska
Większość ludzi zna mnie jako Blu. Z radiem jestem związana już od prawie 15 lat - dzięki temu poznałam je od każdej strony i w zasadzie tworzymy już stare, dobre małżeństwo. Od wielu lat niewytłumaczalnie kocham Argentynę (jeszcze w niej nie byłam i płaczę po przegranym meczu reprezentacji). Pasjonuje mnie mózg i wszystko, co z nim związane (pod-, nad- świadomość, mentalizm, pamięć, nauka, schorzenia itp). Bardzo lubię zdobywać wiedzę na różne tematy (od fizyki kwantowej, przez filozofię i przyrodę, aż po historię starożytną czy psychologię). Lubię stawiać sobie wyzwania i spełniać swoje marzenia, dlatego skakałam już ze spadochronem, rozmawiałam z Mikem Pattonem, byłam na koncercie Johnny'ego Deppa, byłam na show mentalisty Derrena Browna, brałam udział w popularnym teleturnieju, jeździłam wyczynowo na rolkach czy konno przez las podczas burzy. A moje ulubione słowo to oksymoron.

Zapytaj lub skomentuj:

Napisz komentarz
Podaj swoje imię