Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną XXI wieku. Odsetek chorych stale wzrasta, podobnie jak liczba osób, które pozostają niezdiagnozowane. Z samą cukrzycą radzimy sobie co raz lepiej, rynek farmaceutyczny oferuje bowiem szeroki wachlarz leków działających na różnym etapie regulacji gospodarki węglowodanowej. Problemem niezmiennie pozostają powikłania cukrzycowe, w tym zespół stopy cukrzycowej.

Wśród powikłań cukrzycowych wyróżnia się schorzenia małych naczyń krwionośnych skutkujące zaburzeniami widzenia (retinopatia cukrzycowa), a także niewydolnością nerek (nefropatia cukrzycowa), zaburzeniami przewodnictwa nerwowego (neuropatia cukrzycowa) i związanym z nim zespołem stopy cukrzycowej.

Czym jest zespół stopy cukrzycowej?

Zespół stopy cukrzycowej, opisywany też skrótem DFD (ang. diabetic foot disease), charakteryzuje się występowaniem klasycznej triady tj. neuropatii obwodowej, niedokrwienia i infekcji, co wskazuje na wieloczynnikową etiologię tego schorzenia.

Częstość występowania DFD na całym świecie wynosi ok. 6,3%. Przy szacowanej w 2017r. liczbie dorosłych diabetyków wynoszącej około 425 milionów daje to ponad 25 milionów osób, którym może grozić amputacja stopy z powodu komplikacji cukrzycowych.[1]

Prognozy są nieubłagane, odsetek osób chorych będzie rósł, w związku z czym niezbędne jest podjęcie konkretnych kroków w celu zatrzymania bądź odwrócenia tych niepokojących tendencji. Jest to istotne nie tylko pod względem zdrowia publicznego, ale również w aspekcie finansowym, gdyż koszty leczenia pacjentów z  owrzodzeniami stopy są pięciokrotnie wyższe od kosztów leczenia cukrzycy niepowikłanej.

Co pół minuty na całym świecie dochodzi do amputacji jednej stopy z powodu zespołu stopy cukrzycowej.[2]

Kiedy i u kogo ryzyko wystąpienia zespołu stopy cukrzycowej wzrasta?

Przeprowadzane dotąd badania szacują, że ogólne ryzyko wystąpienia owrzodzeń stopy u diabetyków w trakcie ich życia sięga nawet 25%.[3] Podobnie jak w przypadku wielu schorzeń, również w zespole stopy cukrzycowej można wyznaczyć charakterystyczne grupy ryzyka narażone na rozwój tego powikłania.

Badania epidemiologiczne wykazały, że częściej dotyka ono mężczyzn, osób w podeszłym wieku, pacjentów z dłuższym stażem choroby i współtowarzyszącą retinopatią, a także palaczy. Większym ryzykiem obarczone są także osoby z cukrzycą typu II, aniżeli cukrzycą typu I, co może wynikać z później stawianej diagnozy, czy słabszej kontroli glikemii.

Do czynników predysponujących do progresji DFD zaliczamy z kolei brak odpowiedniej kontroli glikemii, niski status społeczno-ekonomiczny, chodzenie boso, brak wiedzy na temat opieki nad stopą cukrzycową, ograniczona ruchomość stawów, deformacje stóp, wcześniej występujące owrzodzenia bądź dokonana częściowa amputacja [4,5].

Uwaga na upośledzenie czucia!

Niekontrolowana bądź źle kontrolowana cukrzyca prowadzi do powikłań naczyniowych skutkujących niedokrwieniem, ale też do neuropatii, która postępując wywołuje utratę czucia w stopie. Oba te mechanizmy osobno, bądź równolegle przyczyniają się do występowania owrzodzeń.

Uszkodzenie unerwienia mięśni stopy zaburza równowagę między procesami zginania i rozciągania. Predysponuje to do powstawania deformacji anatomicznych, wyrostków kostnych, zmieniających punkty nacisku, które stopniowo powodują uszkodzenie skóry i owrzodzenia.

Neuropatia przekłada się także na zmniejszenie pocenia się stopy, a sucha skóra jest podatniejsza na pęknięcia i rozwój infekcji!

Upośledzenie czucia zmniejsza czujność osób chorych, u których bez należytej kontroli stóp niewielkie rany mogą zostać niezauważone i stopniowo, poprzez stały nacisk, pogarszać się do momentu, gdy będzie zbyt późno na zatrzymanie zakażenia i uniknięcie amputacji.[6]

Dlaczego konieczność edukacji pacjentów z cukrzycą jest tak ważna?

Powikłania ze strony tętnic obwodowych są 2-8 razy częstsze u osób z cukrzycą. Rozwijają się w młodszym wieku, szybszym tempie i zwykle mają cięższy przebieg. Zwykle obejmują one odcinek między kolanem a kostką.

Niewielkie urazy oraz związane z nimi infekcje zwiększają zapotrzebowanie tkanek stopy na krew, co przy niedokrwieniu może predysponować do powstawania owrzodzeń. Dodając do tego upośledzenie funkcjonowania układu odpornościowego u osób z cukrzycą, ryzyko ciężkiej i głębokiej infekcji wzrasta w sposób znaczący.[7] Niestety, często zdarza się, że pacjenci nie są świadomi zagrożenia, lub świadomie zaprzeczają chorobie, przez co nie podejmują kroków koniecznych do uniknięcia powikłań.

Liczne badania wykazały, że właściwe postępowanie z owrzodzeniami może znacznie zmniejszyć, opóźnić lub zapobiec takim zagrożeniom jak infekcja, zgorzel, amputacja, a nawet śmierć.

Narastający problem owrzodzeń wobec równoległego postępu medycyny rodzi pytania o przyczyny i metody jego rozwiązania. Jako podstawę, od której powinno rozpoczynać się proces zapobiegania powikłaniom cukrzycowym, a DFD zwłaszcza, jest edukacja diabetyków w temacie dotykającej ich jednostki chorobowej.

TO JEST WAŻNE! Pacjent powinien brać odpowiedzialność za swoje zdrowie i czynnie uczestniczyć w terapii i profilaktyce poprzez należytą pielęgnację, codzienną higienę i samokontrolę stanu skóry czy noszenie odpowiedniego obuwia.[6] Kluczowe dla utrzymania prawidłowej kondycji stopy jest także monitorowanie poziomu glukozy we krwi, zarówno poprzez codzienne pomiary, jak i okresowe badania stężenia hemoglobiny glikowanej.

Wykazano, że poprzez edukację chorych można byłoby uniknąć nawet 50% amputacji będących wynikiem owrzodzeń stopy cukrzycowej.[6]

Zasady domowej pielęgnacji stóp diabetyków

W zakresie domowej pielęgnacji stóp u diabetyków należy podkreślić kilka ważnych faktów, a mianowicie:

  1. Stopy powinny być badane codziennie. Jeżeli chory niedomaga ze względu na postępującą retinopatię cukrzycową, oględziny powinna wykonywać inna przeszkolona ku temu osoba.
  2. Stopy powinny być myte minimum raz dziennie, w wodzie o temperaturze poniżej 37 stopni. Ze względu na zaburzenia czucia chory nie powinien oceniać temperatury wody stopami, gdyż grozi to oparzeniami i powstaniem owrzodzeń.
  3. Po umyciu należy starannie osuszyć skórę, zwłaszcza w przestrzeniach między palcami, gdzie występuje największe ryzyko infekcji grzybiczych.
  4. Zaleca się stosowanie obuwia zarówno wewnątrz budynków jak i wychodząc na zewnątrz, zawsze z założonymi skarpetami.
  5. W związku ze zmniejszoną potliwością, a co za tym nadmierną suchością stóp wskazane jest stosowanie maści i kremów nawilżających zawierających między innymi mocznik.
  6. Ponadto wszelkie zabiegi kosmetyczne ingerujące w ciągłość skóry powinny zostać całkowicie wyeliminowane, lub być przeprowadzone z dużą ostrożnością, a paznokcie należy  obcinać w poprzek bez zaokrągleń.[8,9,10]

W przypadku rozwinięcia się pęcherza, przerwania ciągłości skóry, wystąpienia dolegliwości bólowych w obrębie stopy należy możliwie jak najszybciej skontaktować się z personelem medycznym.

W sytuacji gdyby było to utrudnione, miejsce uszkodzenia skóry można zdezynfekować przy użyciu np. Oktaseptal®– aerozolu zawierającego oktenidynę, co zmniejszy ryzyko zakażenia, a następnie udać się na konsultację z lekarzem.

Każda rana i jej nadkażenie to potencjalne zagrożenie poważniejszymi konsekwencjami, w tym najgorszym scenariuszem, amputacją!

Podsumowując …

Owrzodzeniu stopy cukrzycowej można na ogół zapobiec. Pierwszym krokiem w zapobieganiu jest staranne badanie pod kątem problemów ze stopami, wykrywanie pacjentów wysokiego ryzyka i otaczanie ich szczególną opieką. Skutecznie zarządzanie różnymi aspektami zespołu stopy cukrzycowej, wymaga podejścia interdyscyplinarnego i zaangażowania każdej ze stron. Lekarz powinien być pewien, że pacjent rozumie zalecenia i jest w stanie skutecznie dbać o swoje stopy.

Partnerem naszych działań jest: producent leku antyseptycznego Oktaseptal®.

Bibliografia:

[1] International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. Eight edition 2017.

[2]Richard J.L., Schuldiner S.: Epidemiology of diabetic foot problems. La Revue de Medecine Interne. 2008; 29, 2, 222-230.

[3] Amin N., Doupis J.: Diabetic foot disease: From the evaluation of the “foot at risk” to the novel diabetic ulcer treatment modalities. World Journal of Diabetes. 2016; 7(7), 153–164.

[4] Packer C.F., Manna B.: Diabetic Ulcer. StatPearls.
[Dostęp 10 marca 2019 r.:

[5]Pendsey S.P.: Understanding diabetic foot. International Journal of Diabetes in Developing Countries. 2010, 30(2),75-79

[6] YazdanpanahL., NasiriM., AdarvishiS.: Literature review on the management of diabetic foot ulcer. World Journal of Diabetes. 2015, 6(1), 37–53.

[7] Prompers L. i wsp.: High prevalence of ischaemia, infection and serious comorbidity in patients with diabetic foot disease in Europe. Baseline results from the Eurodiale study. Diabetologia. 2007, 50(1), 18-25.

[8] Bakker K. i wsp.: Practical guidelines on the management and prevention of the diabetic foot. Diabetes/Metabolism Research and Reviews. 2012,128 Suppl 1, 225-231

[9] Mishra S.C. i wsp.: Diabetic foot. The BMJ. 2017, 359: j5064.

[10] Iraj B., Khorvash F., Ebneshahidi A., Askari G.: Prevention of Diabetic Foot Ulcer. International Journal of Preventive Medicine. 2013, 4(3), 373-376.

Zapytaj lub skomentuj:

Napisz komentarz
Podaj swoje imię