Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną XXI wieku. Odsetek chorych stale wzrasta, podobnie jak liczba osób, które pozostają niezdiagnozowane. Z samą cukrzycą radzimy sobie co raz lepiej, rynek farmaceutyczny oferuje bowiem szeroki wachlarz leków działających na różnym etapie regulacji gospodarki węglowodanowej. Problemem niezmiennie pozostają powikłania cukrzycowe.

Wśród powikłań cukrzycowych wyróżnia się schorzenia małych naczyń krwionośnych skutkujące zaburzeniami widzenia (retinopatia cukrzycowa), a także niewydolnością nerek (nefropatia cukrzycowa), zaburzeniami przewodnictwa nerwowego (neuropatia cukrzycowa) i związanym z nim zespołem stopy cukrzycowej.

Czym jest zespół stopy cukrzycowej?

Zespół stopy cukrzycowej, opisywany też skrótem DFD (ang. diabetic foot disease), charakteryzuje się występowaniem klasycznej triady tj. neuropatii obwodowej, niedokrwienia i infekcji, co wskazuje na wieloczynnikową etiologię tego schorzenia.

Częstość występowania DFD na całym świecie wynosi ok. 6,3%. Przy szacowanej w 2017r. liczbie dorosłych diabetyków wynoszącej około 425 milionów daje to ponad 25 milionów osób, którym może grozić amputacja stopy z powodu komplikacji cukrzycowych.[1]

Prognozy są nieubłagane, odsetek osób chorych będzie rósł, w związku z czym niezbędne jest podjęcie konkretnych kroków w celu zatrzymania bądź odwrócenia tych niepokojących tendencji. Jest to istotne nie tylko pod względem zdrowia publicznego, ale również w aspekcie finansowym, gdyż koszty leczenia pacjentów z  owrzodzeniami stopy są pięciokrotnie wyższe od kosztów leczenia cukrzycy niepowikłanej.

Co pół minuty na całym świecie dochodzi do amputacji jednej stopy z powodu zespołu stopy cukrzycowej.[2]

Kiedy i u kogo ryzyko wystąpienia zespołu stopy cukrzycowej wzrasta?

Przeprowadzane dotąd badania szacują, że ogólne ryzyko wystąpienia owrzodzeń stopy u diabetyków w trakcie ich życia sięga nawet 25%.[3] Podobnie jak w przypadku wielu schorzeń, również w zespole stopy cukrzycowej można wyznaczyć charakterystyczne grupy ryzyka narażone na rozwój tego powikłania.

Badania epidemiologiczne wykazały, że częściej dotyka ono mężczyzn, osób w podeszłym wieku, pacjentów z dłuższym stażem choroby i współtowarzyszącą retinopatią, a także palaczy. Większym ryzykiem obarczone są także osoby z cukrzycą typu II, aniżeli cukrzycą typu I, co może wynikać z później stawianej diagnozy, czy słabszej kontroli glikemii.

Do czynników predysponujących do progresji DFD zaliczamy z kolei brak odpowiedniej kontroli glikemii, niski status społeczno-ekonomiczny, chodzenie boso, brak wiedzy na temat opieki nad stopą cukrzycową, ograniczona ruchomość stawów, deformacje stóp, wcześniej występujące owrzodzenia bądź dokonana częściowa amputacja [4,5].

Uwaga na upośledzenie czucia!

Niekontrolowana bądź źle kontrolowana cukrzyca prowadzi do powikłań naczyniowych skutkujących niedokrwieniem, ale też do neuropatii, która postępując wywołuje utratę czucia w stopie. Oba te mechanizmy osobno, bądź równolegle przyczyniają się do występowania owrzodzeń.

Uszkodzenie unerwienia mięśni stopy zaburza równowagę między procesami zginania i rozciągania. Predysponuje to do powstawania deformacji anatomicznych, wyrostków kostnych, zmieniających punkty nacisku, które stopniowo powodują uszkodzenie skóry i owrzodzenia.

Neuropatia przekłada się także na zmniejszenie pocenia się stopy, a sucha skóra jest podatniejsza na pęknięcia i rozwój infekcji!

Upośledzenie czucia zmniejsza czujność osób chorych, u których bez należytej kontroli stóp niewielkie rany mogą zostać niezauważone i stopniowo, poprzez stały nacisk, pogarszać się do momentu, gdy będzie zbyt późno na zatrzymanie zakażenia i uniknięcie amputacji.[6]

Dlaczego konieczność edukacji pacjentów z cukrzycą jest tak ważna?

Powikłania ze strony tętnic obwodowych są 2-8 razy częstsze u osób z cukrzycą. Rozwijają się w młodszym wieku, szybszym tempie i zwykle mają cięższy przebieg. Zwykle obejmują one odcinek między kolanem a kostką.

Niewielkie urazy oraz związane z nimi infekcje zwiększają zapotrzebowanie tkanek stopy na krew, co przy niedokrwieniu może predysponować do powstawania owrzodzeń. Dodając do tego upośledzenie funkcjonowania układu odpornościowego u osób z cukrzycą, ryzyko ciężkiej i głębokiej infekcji wzrasta w sposób znaczący.[7] Niestety, często zdarza się, że pacjenci nie są świadomi zagrożenia, lub świadomie zaprzeczają chorobie, przez co nie podejmują kroków koniecznych do uniknięcia powikłań.

Liczne badania wykazały, że właściwe postępowanie z owrzodzeniami może znacznie zmniejszyć, opóźnić lub zapobiec takim zagrożeniom jak infekcja, zgorzel, amputacja, a nawet śmierć.

Narastający problem owrzodzeń wobec równoległego postępu medycyny rodzi pytania o przyczyny i metody jego rozwiązania. Jako podstawę, od której powinno rozpoczynać się proces zapobiegania powikłaniom cukrzycowym, a DFD zwłaszcza, jest edukacja diabetyków w temacie dotykającej ich jednostki chorobowej.

TO JEST WAŻNE! Pacjent powinien brać odpowiedzialność za swoje zdrowie i czynnie uczestniczyć w terapii i profilaktyce poprzez należytą pielęgnację, codzienną higienę i samokontrolę stanu skóry czy noszenie odpowiedniego obuwia.[6] Kluczowe dla utrzymania prawidłowej kondycji stopy jest także monitorowanie poziomu glukozy we krwi, zarówno poprzez codzienne pomiary, jak i okresowe badania stężenia hemoglobiny glikowanej.

Wykazano, że poprzez edukację chorych można byłoby uniknąć nawet 50% amputacji będących wynikiem owrzodzeń stopy cukrzycowej.[6]

Zasady domowej pielęgnacji stóp diabetyków

W zakresie domowej pielęgnacji stóp u diabetyków należy podkreślić kilka ważnych faktów, a mianowicie:

  1. Stopy powinny być badane codziennie. Jeżeli chory niedomaga ze względu na postępującą retinopatię cukrzycową, oględziny powinna wykonywać inna przeszkolona ku temu osoba.
  2. Stopy powinny być myte minimum raz dziennie, w wodzie o temperaturze poniżej 37 stopni. Ze względu na zaburzenia czucia chory nie powinien oceniać temperatury wody stopami, gdyż grozi to oparzeniami i powstaniem owrzodzeń.
  3. Po umyciu należy starannie osuszyć skórę, zwłaszcza w przestrzeniach między palcami, gdzie występuje największe ryzyko infekcji grzybiczych.
  4. Zaleca się stosowanie obuwia zarówno wewnątrz budynków jak i wychodząc na zewnątrz, zawsze z założonymi skarpetami.
  5. W związku ze zmniejszoną potliwością, a co za tym nadmierną suchością stóp wskazane jest stosowanie maści i kremów nawilżających zawierających między innymi mocznik.
  6. Ponadto wszelkie zabiegi kosmetyczne ingerujące w ciągłość skóry powinny zostać całkowicie wyeliminowane, lub być przeprowadzone z dużą ostrożnością, a paznokcie należy  obcinać w poprzek bez zaokrągleń.[8,9,10]

W przypadku rozwinięcia się pęcherza, przerwania ciągłości skóry, wystąpienia dolegliwości bólowych w obrębie stopy należy możliwie jak najszybciej skontaktować się z personelem medycznym.

W sytuacji gdyby było to utrudnione, miejsce uszkodzenia skóry można zdezynfekować przy użyciu np. aerozolu zawierającego oktenidynę, co zmniejszy ryzyko zakażenia, a następnie udać się na konsultację z lekarzem.

Każda rana i jej nadkażenie to potencjalne zagrożenie poważniejszymi konsekwencjami, w tym najgorszym scenariuszem, amputacją!

Podsumowując …

Owrzodzeniu stopy cukrzycowej można na ogół zapobiec. Pierwszym krokiem w zapobieganiu jest staranne badanie pod kątem problemów ze stopami, wykrywanie pacjentów wysokiego ryzyka i otaczanie ich szczególną opieką. Skutecznie zarządzanie różnymi aspektami zespołu stopy cukrzycowej, wymaga podejścia interdyscyplinarnego i zaangażowania każdej ze stron. Lekarz powinien być pewien, że pacjent rozumie zalecenia i jest w stanie skutecznie dbać o swoje stopy.

Partnerem naszych działań jest: Oktaseptal.

Radioklinika | Alergia - stan wiedzy

Bibliografia:

[1] International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. Eight edition 2017.

[2]Richard J.L., Schuldiner S.: Epidemiology of diabetic foot problems. La Revue de Medecine Interne. 2008; 29, 2, 222-230.

[3] Amin N., Doupis J.: Diabetic foot disease: From the evaluation of the “foot at risk” to the novel diabetic ulcer treatment modalities. World Journal of Diabetes. 2016; 7(7), 153–164.

[4] Packer C.F., Manna B.: Diabetic Ulcer. StatPearls.
[Dostęp 10 marca 2019 r.:

[5]Pendsey S.P.: Understanding diabetic foot. International Journal of Diabetes in Developing Countries. 2010, 30(2),75-79

[6] YazdanpanahL., NasiriM., AdarvishiS.: Literature review on the management of diabetic foot ulcer. World Journal of Diabetes. 2015, 6(1), 37–53.

[7] Prompers L. i wsp.: High prevalence of ischaemia, infection and serious comorbidity in patients with diabetic foot disease in Europe. Baseline results from the Eurodiale study. Diabetologia. 2007, 50(1), 18-25.

[8] Bakker K. i wsp.: Practical guidelines on the management and prevention of the diabetic foot. Diabetes/Metabolism Research and Reviews. 2012,128 Suppl 1, 225-231

[9] Mishra S.C. i wsp.: Diabetic foot. The BMJ. 2017, 359: j5064.

[10] Iraj B., Khorvash F., Ebneshahidi A., Askari G.: Prevention of Diabetic Foot Ulcer. International Journal of Preventive Medicine. 2013, 4(3), 373-376.

 

Oceń to:
| Liczba ocen: 2 Średnia: 3

Zapytaj lub skomentuj:

Napisz komentarz
Podaj swoje imię