Widzenie kobiet w okresie perimenopauzy – perspektywa psychologii widzenia

Perimenopauza kojarzy się najczęściej z nieregularnym cyklem, uderzeniami gorąca, zaburzeniami snu, wahaniami nastroju czy trudnościami z koncentracją. Znacznie rzadziej mówi się o tym, że ten okres zmian hormonalnych może wpływać również na sposób, w jaki kobieta widzi, odbiera światło, pracuje przy ekranie i radzi sobie z nadmiarem bodźców wizualnych. Sprawdźmy, jak perimenopauza wpływa na wzrok.

Tymczasem dla wielu kobiet pierwszym sygnałem przeciążenia organizmu nie jest wyłącznie zmęczenie czy rozdrażnienie, ale właśnie zmiana komfortu widzenia:

• szybsze męczenie się oczu,
• okresowe zamglenie obrazu,
• pieczenie,
• suchość,
• większa wrażliwość na światło,
• trudność w utrzymaniu koncentracji wzrokowej.

Objawy te bywają pochopnie wiązane z wiekiem, stresem lub długą pracą przy komputerze. Tymczasem mogą być symptomem szerszych przemian zachodzących w organizmie.

Kwestia widzenia w perimenopauzie nie kończy się jednak na samym oku. To proces, w którym uczestniczą również mózg, uwaga, pamięć robocza i zdolność filtrowania bodźców. Dlatego warto spojrzeć na wzrok kobiet w tym okresie nie tylko z perspektywy okulistycznej, ale także psychologicznej – jako na ważny element codziennego funkcjonowania, który ma istotny wpływ na dobrostan i jakość życia.

Jak zmiany hormonalne wpływają na wzrok

Perimenopauza jest okresem, o którym coraz częściej mówi się w kontekście zdrowia kobiet. Jednak wszelkie dyskusje nadal koncentrują się głównie na zmianach hormonalnych, zaburzeniach snu, uderzeniach gorąca czy wahaniach nastroju. Znacznie rzadziej porusza się temat zmian w zakresie narządu wzroku i widzenia, mimo że dla wielu kobiet to właśnie one stają się jednymi z pierwszych odczuwalnych sygnałów zachodzących w organizmie przemian.

Część kobiet zaczyna zauważać, że oczy szybciej się męczą, wielogodzinna praca przy komputerze wymaga większego wysiłku, a światło, które dotąd pozostawało neutralnym elementem codzienności, zaczyna powodować dyskomfort.

Pojawiają się:

• okresowe zamglenie obrazu,
• trudności z koncentracją wzrokową,
• pieczenie oczu,
• poczucie przeciążenia podczas wykonywania czynności wymagających intensywnej uwagi.

Objawy te bywają często traktowane jako naturalna konsekwencja wieku lub przemęczenia, mimo że współczesne badania pokazują coraz wyraźniej, iż zmiany hormonalne zachodzące w okresie perimenopauzy mogą wpływać zarówno na funkcjonowanie powierzchni oka, jak i na procesy poznawcze, związane z przetwarzaniem informacji.

Czy przy menopauzie pogarsza się wzrok?

Z perspektywy psychologii widzenia szczególnie istotne staje się zrozumienie, że widzenie nie jest wyłącznie mechanicznym odbiorem obrazu przez narząd wzroku. Jest procesem angażującym uwagę, pamięć roboczą, selekcję bodźców oraz zdolność mózgu do interpretowania informacji napływających z otoczenia. Oznacza to, że zmiany zachodzące w organizmie kobiety mogą wpływać nie tylko na fizjologię oka, ale również na sposób doświadczania środowiska wizualnego i codziennego funkcjonowania.

W ostatnich latach coraz więcej badań zwraca uwagę na obecność receptorów hormonalnych w tkankach oka oraz na rolę estrogenów i androgenów w utrzymaniu homeostazy powierzchni oka. Truong i wsp. (2014) podkreślają, że hormony płciowe uczestniczą między innymi w regulacji funkcjonowania gruczołów Meiboma, odpowiedzialnych za produkcję lipidowej warstwy filmu łzowego. Zaburzenia tego mechanizmu mogą prowadzić do niestabilności filmu łzowego oraz zwiększonego parowania łez. To zaś sprzyja rozwojowi zespołu suchego oka. Problem ten ma szczególne znaczenie u kobiet w okresie perimenopauzalnym i menopauzalnym.

Peck, Olsakovsky i Aggarwal (2017) zwracają uwagę na to, że zmiany hormonalne mogą wpływać na integralność powierzchni oka oraz nasilać objawy, takie jak pieczenie, uczucie suchości czy okresowe pogorszenie jakości widzenia. Co istotne, objawy te nie dotyczą wyłącznie dyskomfortu okulistycznego.

Niestabilny film łzowy może powodować zmienne widzenie, zwiększony wysiłek akomodacyjny oraz szybsze zmęczenie podczas pracy wzrokowej, szczególnie w środowisku cyfrowym.

Nietypowe objawy menopauzy: złożony problem zaburzeń widzenia

Współczesne środowisko wizualne znacząco różni się od tego, w którym funkcjonowały wcześniejsze pokolenia kobiet. Układ wzrokowy niemal nieustannie pozostaje w stanie aktywności. Wymuszają to na nim ekrany, sztuczne światło, dynamicznie zmieniające się obrazy oraz konieczność ciągłego przełączania uwagi. Dla organizmu oznacza to stałe przetwarzanie ogromnej ilości informacji wizualnych. W okresie perimenopauzy obciążenie to może być odczuwane szczególnie intensywnie. Nie wynika to wyłącznie ze zmian dotyczących samego oka, ale również z funkcjonowania układu nerwowego i procesów poznawczych. Brinton i wsp. (2015) opisują perimenopauzę jako neurologiczny stan przejściowy, podkreślając wpływ zmian hormonalnych na funkcjonowanie mózgu, metabolizm neuronalny oraz procesy poznawcze kobiet.

Weber, Rubin i Maki (2013) wskazują, że okres przejścia menopauzalnego może wiązać się z trudnościami dotyczącymi pamięci roboczej, koncentracji oraz szybkości przetwarzania informacji.

Coraz więcej badań neuroobrazowych pokazuje również, że okres przejścia menopauzalnego może wiązać się ze zmianami dotyczącymi struktury mózgu, metabolizmu energetycznego oraz funkcjonowania obszarów odpowiedzialnych za procesy poznawcze. Mosconi i wsp. (2021) wskazują, że menopauza wpływa między innymi na strukturę mózgu, połączenia neuronalne oraz metabolizm energetyczny mózgu kobiet.

Z perspektywy psychologii widzenia szczególnie ważne staje się to, że mózg nie odbiera obrazu w sposób bierny. Każde spojrzenie wymaga selekcji informacji, filtrowania bodźców i nadawania znaczeń. Im większe przeciążenie poznawcze oraz sensoryczne, tym większy wysiłek musi wykonać organizm, aby utrzymać koncentrację i komfort funkcjonowania.

Czasem problemem nie jest sam obraz…

W dyskusji dotyczącej zdrowia kobiet wzrok nadal bardzo często traktowany jest wyłącznie jako przedmiot badań okulistycznych. Tymczasem codzienne funkcjonowanie człowieka nie opiera się jedynie na ostrości widzenia mierzonej podczas badania refrakcji.

Człowiek nie odbiera świata wyłącznie poprzez ostrość widzenia. Każdego dnia jego układ nerwowy musi utrzymywać koncentrację, filtrować nadmiar informacji i adaptować się do środowiska wizualnego, które współcześnie niemal nigdy nie pozostaje neutralne.

W okresie perimenopauzy zależność ta może stawać się szczególnie odczuwalna. Kobieta, która przez wiele lat funkcjonowała w określonym rytmie poznawczym i sensorycznym, zaczyna zauważać, że wykonywanie codziennych czynności wymaga większego wysiłku niż wcześniej. Nie zawsze wynika to z pogorszenia samej ostrości wzroku. Często dotyczy raczej obniżonej tolerancji przeciążenia sensorycznego oraz większego kosztu poznawczego, związanego z przetwarzaniem bodźców wizualnych.

Z perspektywy psychologii widzenia szczególnie ważne staje się więc spojrzenie na komfort widzenia jako element codziennego dobrostanu psychicznego i poznawczego. Widzenie wpływa na to, w jaki sposób człowiek utrzymuje uwagę, reaguje emocjonalnie na otoczenie, toleruje nadmiar bodźców oraz doświadcza codziennego zmęczenia.

„To pewnie tylko zmęczenie”, ale czy na pewno…

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera indywidualne podejście do komfortu widzenia kobiet w okresie perimenopauzy.

Odpowiednio dobrane środowisko wizualne, ergonomia pracy wzrokowej, jakość oświetlenia, higiena pracy ekranowej czy właściwie dobrana korekcja mogą wpływać nie tylko na komfort okulistyczny, ale również na codzienne funkcjonowanie poznawcze i psychiczne. Chodzi o zmniejszenie kosztu poznawczego, jaki układ nerwowy ponosi każdego dnia podczas wobec intensywnych bodźców wizualnych.

Złożony problem zaburzeń widzenia

Psychologia widzenia pokazuje dziś coraz wyraźniej, że widzenie jest procesem znacznie bardziej złożonym niż sama zdolność dostrzegania obrazu. To część funkcjonowania emocjonalnego, poznawczego i sensorycznego człowieka.

Szczególnie w okresach biologicznych zmian organizmu warto więc patrzeć na wzrok nie wyłącznie przez pryzmat parametrów okulistycznych, ale również przez pryzmat jakości codziennego życia kobiety.

Pomimo rosnącej liczby badań dotyczących wpływu hormonów na funkcjonowanie organizmu kobiety, temat widzenia w okresie perimenopauzy nadal pozostaje stosunkowo rzadko omawiany w sposób interdyscyplinarny.

Objawy wzrokowe nadal bywają analizowane w oderwaniu od funkcjonowania poznawczego i emocjonalnego kobiety, mimo że w codziennym doświadczeniu obszary te bardzo często wzajemnie się przenikają. Trudności w zakresie widzenia u kobiet w okresie perimenopauzy to część znacznie szerszej biologicznej, poznawczej i emocjonalnej zmiany, przez którą organizm uczy się funkcjonować na nowo.

Bibliografia

1. Truong S, Cole N, Stapleton F, Golebiowski B. Sex hormones and dry eye. Clin Exp Optom. 2014;97(4):324–36. doi: 10.1111/cxo.12147
2. Peck T, Olsakovsky L, Aggarwal S. Dry eye syndrome in menopause and perimenopausal age group. J Midlife Health. 2017 Apr–Jun;8(2):51–4. doi: 10.4103/jmh.JMH_41_17. PMID: 28706404; PMCID: PMC5496280.
3. Weber MT, Rubin LH, Maki PM. Cognition in perimenopause: the effect of transition stage. Menopause. 2013 May;20(5):511–7. doi: 10.1097/gme.0b013e31827655e5. PMID: 23615642; PMCID: PMC3620712.
4. Brinton RD, Yao J, Yin F, Mack WJ, Cadenas E. Perimenopause as a neurological transition state. Nat Rev Endocrinol. 2015 Jul;11(7):393–405. doi: 10.1038/nrendo.2015.82. PMID: 26007613; PMCID: PMC9934205.
5. Mosconi L, Berti V, Dyke J, Schelbaum E, Jett S, Loughlin L, et al. Menopause impacts human brain structure, connectivity, energy metabolism, and amyloid-beta deposition. Sci Rep. 2021;11:10867. doi: 10.1038/s41598-021-90084-y
6. Kwak B. Cognitive load w nowoczesnej korekcji widzenia [Internet]. Radioklinika.pl; 2025 [cited 2026 May 21]. Available from: https://radioklinika.pl/cognitive-load-w-nowoczesnej-korekcji-widzenia/