Ospa jest chorobą powszechną wśród dzieci. O tym w jaki sposób zapobiegać rozwojowi choroby, jak rozpoznawać i reagować na pojawiające się objawy oraz w jaki sposób złagodzić przebieg ospy u dzieci mówi Prof. dr hab. n. med. Magdalena Marczyńska, kierownik Kliniki Chorób Zakaźnych Wieku Dziecięcego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Zachęcamy do wysłuchania podcastu.

Na ospę wietrzną, inaczej zwaną wiatrówką najczęściej chorują dzieci w każdym wieku, ale może wystąpić także u dorosłych pacjentów. Największą ilość zachorowań obserwuje się u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, czyli w momencie, gdy dzieci wchodzą w duże zbiorowiska, w których mogą się nawzajem zakażać.

Na ospę choruje się tylko raz – po zachorowaniu pacjent nabywa trwałą odporność.


Ospa u dziecka | W jaki sposób można się nią zarazić?

Ospa jest lotną infekcją, a do zakażenia dochodzi nie tylko poprzez bezpośredni kontakt, wystarczy przebywać w pomieszczeniu, w którym znajdują się wirusy wiatrówki.

Warto wiedzieć, że nie można zarazić się ospą poprzez kontakt z ubraniem lub pościelą chorego na ospę.

Kluczową jest zasada pięciu minut – po wyjściu z miejsca, w którym przebywa chory na ospę wystarczy chwilę odczekać przed wejściem do kolejnego pomieszczenia. Zmiana miejsca i odczekanie kilku minut powoduje, że nie przeniesiemy dalej wirusa ospy.

Ospa wietrzna a półpasiec

Ospę wietrzną wywołuje wirus, który po przebytej chorobie pozostaje w organizmie człowieka i w sytuacji spadku odporności jest odpowiedzialny za rozwój półpaśca.

Za rozwój ospy wietrznej i półpaśca odpowiada ten sam wirus – Varicella zoster virus (VZV).

Półpaścem nie można się zarazić, ponieważ za jego rozwój odpowiada obecny w organizmie wirus, który jest pozostałością po przebytej ospie.

Istnieje ryzyko, że osoba z półpaścem może zarażać ospą wietrzną, jednak by do tego doszło muszą zaistnieć określone warunki np. bezpośredni kontakt ze skórą chorego. Warto wiedzieć, że do zarażeń w taki sposób dochodzi bardzo rzadko.

Na półpasiec zwykle chorują osoby dorosłe, które w dzieciństwie przebyły ospę wietrzną, jednak zdarzają się przypadki zachorowań wśród dzieci, które już w wieku niemowlęcym zostały zarażone wirusem ospy.

Co powoduje reaktywację wirusa ospy w organizmie człowieka?

Wirus ospy wietrznej i półpaśca (wirus VZV) reaktywuje się podczas spadku odporności na skutek stosowania leków obniżających odporność, najczęściej dochodzi wtedy do rozsianego półpaśca. Jego klasyczny rodzaj pojawia się podczas przemęczenia lub dużego i długotrwałego stresu. Wśród dzieci ta reguła nie ma potwierdzenia – najmłodsi mogą zachorować na półpasiec bez jednoznacznej przyczyny.

Wirus VZV jest uśpiony w zwojach nerwowych. W pierwotnym zakażeniu przechodzi przez błony śluzowe, po czym dostaje się do krwi, a następnie dochodzi do wysiewu zmian skórnych.

Okres wylęgania wirusa ospy, czyli czas pomiędzy zakażeniem a pierwszymi objawami wynosi średnio 2-3 tygodnie, a u noworodków około 11 dni.

Pierwsze objawy ospy wietrznej – jak rozpoznać zarażenie?

Jak rozpoznać, że dziecko ma pierwsze objawy ospy? Ospa wietrzna u dziecka bardzo często objawia się bólami głowy i gorączką, które zazwyczaj utrzymują się bardzo krótko. Pierwsze objawy ospy to pojawienie się na ciele plam, jednak ospę wietrzną najłatwiej rozpoznać po klasycznych pęcherzykach.

Wysiew pojawia się w ciągu 3-4 dni od wystąpienia pierwszego wykwitu. Pierwsze objawy ospy to plamki i grudki, następnie powstaje pęcherzyk i nowe plamki.

Jest to tzw. wysypka polimorficzna co oznacza, że na całym ciele obserwuje się kilka zmian jednocześnie, także na błonach śluzowych: wewnątrz jamy ustnej, na narządach moczowo-płciowych i okolicach ujścia cewki moczowej.

Wewnątrz pęcherzyków znajduje się wirus ospy, który zanika dopiero, gdy pęcherzyk się zapada.

Ospa wietrzna u dziecka – jak postępować, żeby nie sprowokować pojawienia się powikłań?

Zazwyczaj ospa wietrzna nie pozostawia śladów ani blizn, jednak w przypadku nieprzemywania skóry narażamy organizm na nadkażenie bakteryjne. Brak higieny może skutkować nieprzyjemnymi dolegliwościami, a rozdrapywanie zmian skórnych pozostawi na ciele niewielkie blizny. Chore na ospę dziecko można śmiało obmyć (nawet 2 razy dziennie), delikatnie osuszając ręcznikiem.

Chcąc uniknąć blizn na skórze, nie wolno eksponować dzieci na promienie słoneczne.

Jednym z możliwych powikłań ospy jest odwodnienie organizmu. Bardzo często w jamie ustnej dziecka pojawiają się zmiany, które powodują, że dziecko traci apetyt i nie chce przyjmować żadnych płynów. Z tego powodu dzieci często trafiają do szpitala.

UWAGA! Należy unikać podawania choremu dziecku gorących i kwaśnych napoi, które podrażniają zmiany wzmagając niechęć do picia i podawać tylko wodę lub płyny o obojętnym smaku i o temperaturze pokojowej.

Ospa u dziecka – kiedy zachować szczególną czujność?

Klasyczna ospa wietrzna, która jest typową chorobą wirusową, powinna zakończyć się po 5-6 dniach od wystąpienia zmian skórnych, jednak jeśli zmiany okażą się otwartymi wrotami dla bakterii, może dojść do posocznicy – ogólnoustrojowego, bakteryjnego zakażenia organizmu, czyli sepsy!

Jeśli gorączka u dziecka utrzymuje się do czwartej dobry lub obserwujemy jej nawrót, to należy bezwzględnie udać się do lekarza.

Oprócz odwodnienia i zakażeń bakteryjnych sam wirus może wędrować do ośrodkowego układu nerwowego i powodować zapalenie móżdżka. Taki stan objawia się spowolnioną mową, sennością, zaburzoną koordynacją ruchową i zaburzeniem równowagi. Dziecko z zapaleniem móżdżka bezwzględnie wymaga hospitalizacji i leczenia przeciwobrzękowego oraz przeciwzapalnego.

Niezwykle rzadkim powikłaniem u pacjentów dotychczas zdrowych jest również zapalenie mózgu – oprócz zaburzeń ruchowych pojawiają się zaburzenia świadomości, które wymagają konieczności leczenia na oddziale intensywnej terapii i wiążą się z dużym ryzykiem zgonu.

Są to rzadkie powikłania, ale mówimy o nich, aby rodzic był świadomy i zachował czujność obserwując pojawiające się objawy i zmiany w zachowaniu dziecka.

Groźne powikłania ospy u osób z niedoborami odporności

Dzieci z chorobami rozrostowymi, chorobami nowotworowymi, po przeszczepach narządowych lub w trakcie leczenia immunopresyjnego są szczególnie narażone na wyzerowanie pamięci immunologicznej, której organizm musi na nowo się uczyć.

Ospa wietrzna zagraża życiu pacjentów mających niedobory odporności!

Pacjenci z osłabioną odpornością od pierwszej doby muszą być hospitalizowani i leczeni dożylnie, ponieważ wirus może rozprzestrzeniać się po całym organizmie i zagnieździć się w każdym narządzie, co stanowi poważne ryzyko sepsy i utraty życia!

Ospa wietrzna także dla pacjentów z wirusem HIV, o ile nie mają AIDS, stanowi bardzo poważne zagrożenie i chorzy muszą być leczeni przyczynowo.

Również dzieci chorujące na białaczkę w chwili zachorowania na ospę wietrzną wymagają natychmiastowej hospitalizacji i leczenia przyczynowego, aby uniknąć poważnych powikłań.

Ospa wrodzona u noworodka

Zarażenie płodu następuje wyłącznie od matki, która choruje na ospę wietrzną. Jeśli ciężarna choruje w pierwszym trymestrze ciąży, to tak jak w przypadku każdej infekcji wirusowej może dojść do poważnego uszkodzenia narządów dziecka. Jeśli kobieta zachoruje tuż przed porodem, ospa stanowi zagrożenie dla matki, ponieważ ta może zachorować na zapalenie płuc, które jest obarczone 10% ryzykiem zgonu.

Kobieta w ciąży chorująca na ospę wymaga leczenia przyczynowego, a matki, które zachorowały 5 dni przed lub 2 dni po porodzie muszą otrzymać dożylnie immunoglobulinę.

Wrodzonej ospie wietrznej można w bardzo prosty sposób zapobiec – wystarczy zaszczepić matkę co najmniej 3 miesiące przed planowanym zajściem w ciążę.

Szczepienia przeciw ospie wietrznej

Szczepienia przeciw ospie wietrznej rekomendowane są wśród dzieci, które ukończyły 9 miesięcy lub zanim zaczną uczęszczać do żłobka lub przedszkola. W przypadku, gdy dziecko nie zostało jeszcze zaszczepione zaleca się wykonanie szczepienia przed pójściem do szkoły, aby uniknąć groźnych powikłań.

Ospa u dziecka | O czym trzeba wiedzieć?

Warto wiedzieć, że jeśli ma się kilkoro dzieci, to im dłuższy kontakt z wirusem, tym cięższy przebieg ospy wietrznej i większy wysiew zmian u kolejnych chorujących dzieci! Warto zatem leczyć je przyczynowo, aby uniknąć klasycznych powikłań oraz neuroinfekcji. Niestety, leczenie nie uchroni dziecka przed neuroinfekcją, a jedynie skróci czas replikacji.

Jeśli dziecko przebyło już ospę, szczepienie nie ma żadnego znaczenia.

Ważna informacja: niektóre środki farmakologiczne mogą osłabić działanie szczepionki! Dzieje się tak w przypadku: immunosupresji, stosowania leków obniżających odporność i  glikokotykosteroidów, dlatego bezpieczniej jest zaszczepić się, przed ich przyjęciem. Warto wiedzieć, że osoby z wrodzonymi niedoborami odporności nie mogą być szczepione przeciwko ospie. Szczepienia przeciwko ospie nie są refundowane, dlatego tylko zaleca się ich wykonywanie.

Ospa a antybiotyk?

Antybiotyk nie jest panaceum na wszystkie dolegliwości i nie niweluje ospy, która jest chorobą wirusową, a nie bakteryjną.

Antybiotyk stosuje się wśród chorujących na ospę tylko wtedy, jeśli dojdzie do zakażenia bakteryjnego, dlatego warto obserwować dziecko i pojawiające się objawy.

Ospie wietrznej zdecydowanie lepiej jest zapobiegać niż ją leczyć. Nawet jeśli groźne powikłania po wiatrówce są rzadkie, warto szczepić się niż narażać samego siebie, a także własne dzieci na utratę zdrowia lub życia. Powikłania poszczepienne są zdecydowanie rzadsze niż powikłania wynikające z choroby.

Zachęcamy do wysłuchania całej audycji, gdzie znaleźć można więcej szczegółów dotyczących choroby, objawów ospy i jej prawidłowego leczenia:

Transkrypcja i przygotowanie tekstu: Joanna Zielińska

Oceń to:
| Liczba ocen: 2 Średnia: 5

Zapytaj lub skomentuj:

Napisz komentarz
Podaj swoje imię